استثناى واقع بعد از جمل متعدّده
اگر استثنائى بعد از جمل متعدّده واقع شود و از نظر مستثنى صلاحيت رجوع به همهء جملات را دارا باشد ، در اينجا براى اين استثناء سه احتمال وجود دارد : 1 - ظهور در رجوع به همهء جملات . 2 - ظهور در رجوع به خصوص جملهء اخير . 3 - اجمال و عدم ظهور . و اجمال آن از قبيل اجمال مردّد بين اقلّ و اكثر است كه اقلّ - يعنى رجوع به خصوص اخيره - به عنوان قدر متيقّن مطرح است و اكثر ، مشكوك است .
مقدّمهء بحث
قبل از ورود به بحث بايد ببينيم آيا بحث در اين مسئله ، فقط در مقام اثبات است و از نظر مقام ثبوت مشكلى ندارد يا اين كه در رابطه با مقام ثبوت آن نيز بايد بحث كرد ؟ صاحب معالم رحمه الله در اينجا مقدّمهء مفصّلى مطرح كرده تا ثابت كند كه بحث در اين مسئله مربوط به مقام اثبات است و رجوع استثناء به همهء جمل از نظر مقام ثبوت