بررسى احتمالات سهگانه : ما وقتى به عقلاء مراجعه مىكنيم و ريشهء يك چنين مفهومى - كه با اولويت قطعيهء عقليّه ثابت مىشود - را ملاحظه مىكنيم ، و نيز اين معنا را در نظر مىگيريم كه منطوق دليل دوّم هيچگونه مقابلهاى با « لا تكرم العلماء » ندارد ، احتمال اوّل را بر دو احتمال ديگر ترجيح مىدهيم . اگر منطوق با عامّ مخالفت نداشت و مفهوم از طريق اولويت قطعيهء عقليّه ثابت شده بود ، چه مانعى دارد كه به اين مفهوم ، جنبهء استقلالى داده و آن را به مقابله با عامّ بفرستيم و مخصّص عامّ قرار دهيم ؟ مخصوصاً كه تخصيص ، چيز نادرالوقوعى نيست و مئونهء زيادى لازم ندارد و تصرّف آن در عامّ هم تصرّفى نيست كه مستلزم مجازيت باشد . نتيجه اين مىشود كه هم در اكثر موارد كلام مرحوم نائينى - كه ريشهء اصلى مقابله را ، منطوق قرار مىداد - مسألهء تخصيص تمام است و هم در اين جايى كه مفهوم موافق استقلال دارد و مقابله در محدودهء مفهوم است و منطوق نقشى ندارد . امّا احتمال دوّم كه بگوييم : « منطوق در اينجا وجود دارد ولى مفهوم را بايد ناديده گرفت » با اولويت قطعيهء عقليّه نمىسازد . از اين احتمال ضعيفتر اين است كه بيايم مفهوم و منطوق دليل دوّم را كنار بگذاريم و فقط دليل اوّل را اخذ كنيم . مگر « لا تكرم العلماء » چهكاره است كه بتواند « أكرم جهّال خدّام الفقهاء » را از صحنه خارج كند . چه مقابلهاى بين اين دو وجود دارد ؟ نتيجه بحث در رابطه با تخصيص عام با مفهوم موافق : از آنچه گفته شد معلوم گرديد كه ما هر معنايى را براى مفهوم موافق در نظر بگيريم ، مفهوم موافق مىتواند عامّ را تخصيص بزند . ولى مسئله قابل بررسى بود و به مجرّد ادّعاى اتفاق - كه مرحوم آخوند مطرح كرد - نمىتوان اكتفاء كرد .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 401
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤٠١