بررسى كلام مرحوم نائينى : براى بررسى كلام مرحوم نائينى ، ابتدا بايد - به عنوان مقدّمه - قدرى دربارهء محلّ نزاع بحث كنيم : مخصّص بر دو قسم است : افرادى و عنوانى . 1 - مخصّص افرادى : مخصّصى است كه روى فرد - با خصوصيات فرديّه - تكيه كرده است ، مثل اين كه در مقابل « أكرم العلماء » يك دليل بگويد : « لا تكرم زيداً العالم » ، دليل دوّم بگويد : « لا تكرم عمراً العالم » ، دليل سوّم بگويد : « لا تكرم بكراً العالم » . در اينجا عناوينى كه در مخصّص ما اخذ شده ، مربوط به افراد و خصوصيات فرديّه است . در مخصّص افرادى اگر ما در موردى شك كنيم كه آيا فرد ديگرى - غير از اين افرادى كه با دليل لفظى خارج شدهاند - از تحت عام خارج شده يا نه ؟ بايد به اصالة العموم مراجعه كنيم ، همانطور كه در مورد شك در اصل تخصيص بايد به اصالة العموم مراجعه كرد . 2 - مخصّص عنوانى : يعنى مخصّصى كه روى يك عنوان تكيه كرده است ، هرچند با الفاظ عموم مطرح باشد ، « 1 » مثل « لا تكرم الفسّاق من العلماء » كه بر عنوان « الفسّاق من العلماء » و مصاديق آن تكيه كرده است . مخصّص عنوانى هم گاهى مىتواند به صورت تعليل باشد ، مثل اين كه مولا بگويد : « لا تكرم زيداً العالم لأنّه فاسق » ، در اينجا هرچند زيد را اخراج كرده ولى با توجه به اين كه تعليل ، موجب تعميم حكم است ، حكم را روى عنوان « فاسق » مىبرد ، همانطور كه در « لا تشرب الخمر لأنّه مسكر » حكم روى عنوان « مسكر » رفته است . آنچه مورد بحث ماست همين مخصّصهاى عنوانى است . در اين گونه مخصّصها دو خصوصيت نقش دارد : يكى اين كه عنوان مطرح است نه مشخصات
هامش
( 1 ) - در عام هم عنوان مطرح است ، امّا عنوانش طبيعت نيست بلكه افراد و مصاديق طبيعت - ولى به صورت اجمال - است . بنابراين مراد از عنوان ، طبيعت نيست تا در مقابل عام باشد .