شك داريم آيا مولا « مطلق رجل » را اراده كرده يا « رجل عالم » را ؟ شما مشكل را چگونه حلّ مىكنيد ؟ امام خمينى رحمه الله در پاسخ مىفرمايد : « در اينجا « اصالة عدم الخطإ » جريان پيدا مىكند » . توضيح كلام امام خمينى رحمه الله : اگر فرض كنيم تعداد افراد علماء ده نفر باشد و مولا بگويد : « أكرم زيداً و بكراً و خالداً و . . . » و اسامى نه نفر آنان را ذكر كرده و اسم نفر دهم را ذكر نكند ، براى ما شك پيش مىآيد كه آيا مولا ارادهء اكرام نفر دهم را دارد يا نه ؟ روشن است كه در اينجا كسى نمىتواند جلوى شكّ ما را بگيرد و در اينجا مسألهء مقدّمات حكمت و اصالة الاطلاق هم مطرح نيست . در اين گونه موارد ، عقلاء اصلى دارند به نام « اصالة عدم الخطأ » و مفادش اين است كه مولا در مقام بيان مراد خودش خطا و اشتباهى نكرده است . اين اصل يك اصل عقلايى است و ربطى به اصول عمليه هم ندارند . بنابراين وقتى در وجود اكرام فرد دهم ترديد مىكنيم ، يا بايد بگوييم : « مولا فرد دهم را اراده نكرده است » و يا بگوييم : « فرد دهم را اراده كرده ولى اشتباهاً اسم او را مطرح نكرده است » . در اينجا « اصالة عدم الخطأ » مىگويد : « مولا در مقام بيان مراد خودش اشتباه نكرده است » و نتيجه اين مىشود كه مراد مولا اكرام همان نه نفر بوده است . امام خمينى رحمه الله مىفرمايد : در « أكرم كلّ رجلٍ » نيز اگر شك كنيم آيا مراد مولا اكرام « كلّ رجل » است يا اكرام « كلّ رجل عالم » ؟ چيزى كه شك ما را بر طرف مىكند ، « اصالة عدم الخطأ » است ، زيرا با توجه به اين كه مسئله ، مسألهء طبيعت نيست بلكه مسألهء افراد و مصاديق است ، اگر مقصود مولا ، اكرام « كلّ رجل عالم » بود ، بايد به آن تصريح مىكرد و چون تصريح نكرده است ، معلوم مىشود كه چنين چيزى مراد او نبوده و يا اگر هم مراد او بوده ، اشتباهاً آن را ترك كرده است ، ولى « اصالة عدم الخطأ » مىگويد : « از ناحيهء مولا خطا و اشتباهى صورت نگرفته است » بنابراين اكرام « كلّ رجل
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 176
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص١٧٦