تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 149

مساهمون:

ص١٤٩

راه‌هاى اثبات عموم

در بسيارى از كلمات مطرح شده در بحث عام و خاص ملاحظه مىشود كه گفته‌اند : عموم از سه طريق مىتواند ثابت شود : لفظ ، عقل و اطلاق . راه اوّل ( لفظ ) : در جايى است كه الفاظ دالّ بر عموم - مثل كلمهء « كلّ » - مطرح باشند . راه دوّم ( عقل ) : مثل نكره در سياق نفى ، مانند : « لا رجل في الدار » ، كه در اينجا نه « لا » ى نافيه دلالت بر عموم مىكند و نه « رجل » ، بلكه وقوع رجل در سياق نفى ، عقلًا دلالت بر عموم مىكند ، زيرا عقل مىگويد : « براى وجود طبيعت ، يك وجود كافى است ولى براى انتفاء آن بايد جميع مصاديق و افراد آن منتفى شوند » . و چون در اينجا نكره در سياق نفى واقع شده و دلالت بر انتفاء جميع افراد مىكند ، به ضميمهء حكم عقل ، ما عموم را استفاده مىكنيم . راه سوّم ( اطلاق ) : جايى كه پاى اطلاق در كار باشد ، پاى عموم هم در ميان خواهد بود . ( أحلَّ اللّه البيع ) به معناى « أحلّ اللّه كلّ بيع » است . با اين تفاوت كه دلالت ( أحلّ اللّه البيع ) بر عموم ، از راه اطلاق و مقدّمات حكمت و دلالت « أحلّ اللّه كلّ بيع » بر عموم ، از طريق الفاظ عموم است .