بحث دوّم : مفهوم وصف
قبل از ورود به بحث ، ذكر دو مقدّمه لازم است : مقدّمهء اوّل : همان گونه كه در ادبيات مطرح است ، وصف بر دو قسم است : 1 - وصفى كه بر موصوف تكيه كرده است ، مانند : أكرم رجلًا عالماً . 2 - وصفى كه بر موصوف تكيه نكرده است ، مانند : أكرم عالماً . آيا هر دو قسم وصف در نزاع داخل است ؟ چهبسا گفته مىشود : « نزاع در باب مفهوم وصف ، اختصاص به قسم اوّل دارد و قسم دوّم از محلّ بحث خارج است ، زيرا ما مفهوم را از اين طريق استفاده مىكنيم كه مولاى عاقل حكيم متوجه و مختار ، اگر در كلام خودش قيدى را اضافه كرد ، اين قيد نمىتواند لغو باشد و حتماً براى افادهء غرضى مطرح شده است ، پس بايد داراى مفهوم باشد . و مورد اين حرف در جايى است كه در كلام ما ، موصوف و صفتى وجود داشته باشد و ما روى صفت تكيه كرده بگوييم : براى اين كه كلام متكلم از لغويت خارج شود ، بايد براى اين قيد ، مدخليت قائل شويم به گونهاى كه با نبودن آن قيد ، حكمْ منتفى شود . امّا اگر متكلم ذكرى از موصوف به ميان نياورده و فقط « أكرم عالماً » را مطرح كند ، چگونه مىتوان مفهوم را ثابت كرد ؟ در اينجا قيد اضافى وجود ندارد تا براى خروج از