خودش را معصيت كرده است . سپس امام عليه السلام عصيان خدا را معنا كرده مىفرمايد : « إنّ ذلك ليس كإتيانه ما حرّم اللَّه عليه من نكاح في عدّة و أشباه ذلك » اين عمل مانند اين نبوده كه نكاحى كه خدا براى او حرام كرده - مثل نكاح در عدّه - را انجام داده باشد . « 1 » بنابراين از روايت استفاده مىشود كه « لم يعص اللَّه » به لحاظ اين است كه ازدواج حرامى انجام نداده است و « إنّما عصى سيّده » ، به لحاظ اين است كه او بدون اجازهء مولا اقدام به چنين كارى كرده است . با توجه به شباهت بسيار زياد الفاظ و احكام مطرح شده در اين دو روايت و اتحاد راوى هر دو ، به نظر ما اينگونه موارد يك روايت است ولى نقلها تفاوت دارد . اگرچه صاحب وسائل رحمه الله آن را روايت مستقلى قرار داده است . البته ما فعلًا روى اين نكته تكيه نداريم كه آيا اين يك روايت است يا دو روايت ؟ بههرحال مؤيد چيزى است كه ما مطرح كرديم . ولى در اينجا روايت ديگرى وجود دارد كه چون راوى آن شخص ديگرى است ، روايت مستقلى به حساب مىآيد و آن صحيحهء منصور بن حازم است . منصور بن حازم از امام صادق عليه السلام سؤال مىكند « في مملوك تزوّج به غير إذن مولاه ، أ عاص للَّه ؟ » آيا مملوكى كه بدون اذن مولايش تزويج كرده ، معصيت خدا كرده است ؟ « قال : عاص لمولاه » امام عليه السلام فرمود : او عصيان مولاى خود را كرده نه عصيان خداوند را . « قلت :
حرامٌ هو ؟ » يعنى آيا اين شخص يك حرام شرعى انجام داده است ؟ « قال : ما أزعمُ أنّه حرامٌ » يعنى من معتقد نيستم كه او عمل حرامى انجام داده باشد . « و قل له أن لا يفعل إلّا بإذن مولاه » . « 2 » آنچه گفتيم در ارتباط با معناى روايت بود . ملاحظه گرديد كه ما معناى سومى را مطرح كرديم كه نه با معناى شيخ انصارى رحمه الله تطبيق مىكند و نه با معناى مرحوم آخوند .
هامش
( 1 ) - من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، ص 446 و وسائل الشيعة ، ج 14 ( باب 24 من أبواب نكاح العبيد و الإماء ، ح 2 ، با اندكى تفاوت در الفاظ ) .
( 2 ) - وسائل الشيعة ، ج 14 ، ( باب 23 من أبواب نكاح العبيد و الإماء ، ح 2 )