است يا باطل ؟ امام عليه السلام در پاسخ خواستهاند بفرمايند : اين نكاح ، مانند نكاح فضولى است .
همانطور كه اگر نكاح فضولى ، مورد اجازهء بعدى واقع شود ، صحيح خواهد بود ، اين نكاح هم اگر مورد اجازهء بعدى مولا واقع شد ، صحيح است . امّا اگر مورد اجازهء بعدى واقع نشد ، باطل مىشود . زراره سپس گفت : فقهاى اهل سنت معتقدند اين نكاح ، از اصل ، فاسد است و اجازهء بعدى هم نمىتواند آن را تصحيح كند . امام عليه السلام فرمود : اين فتوا درست نيست زيرا « إنّه لم يعص اللَّه و إنّما عصى سيّده » . ظاهر اين است كه اين تزويج - به معناى مسبّبى - با وجود اين كه فعل واحد است ، داراى دو عنوان است : 1 - معصيت مولا : عبد بايد از مولا اجازه مىگرفت . معصيت مولا فقط به اين معنا نيست كه مولا قبلًا اطلاع پيدا كرده و او را نهى كرده ولى او اقدام به ازدواج نموده است ، بلكه شامل جايى هم مىشود كه بدون اطلاع مولا و كسب اجازهء او اقدام به اين امر خطير نموده و مولا را به حساب نياورد . معصيت مولا عنوان عرفى است و عرف انجام چنين كارى بدون اذن مولا را معصيت مولا مىداند و به دنبال معصيت مولا ، مسألهء حرمت به ميان مىآيد . همانطور كه شرب خمر در اسلام حرام است ، معصيت مولا توسط عبد هم حرمت شرعى تكليفى دارد . بنابراين چنين عبدى استحقاق عقاب اخروى دارد . 2 - عدم معصيت خداوند : معناى « إنّه لم يعص اللَّه » اين است كه اين عملى كه عبد انجام داده - با قطع نظر از عنوان معصيت مولا - در ارتباط با قوانين الهى ، معصيتى نبوده است . مثلًا با زنى ازدواج كرده كه در عدّهء غير نبوده و از محرّمات ديگر هم نبوده است . در نتيجه بيشتر اختلاف نظر با شيخ انصارى عليه السلام اين است كه ايشان « إنّه لم يعص اللَّه و إنّما عصى سيّده » را در ارتباط با سبب و تلفّظ به لفظ « قبلت » دانسته است ، در
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 503
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٥٠٣