كلام مرحوم آخوند :
مرحوم آخوند مىفرمايد : معصيت در « إنّه لم يعص اللَّه » ، معصيت اصطلاحى و مخالفت حكم تحريمى نيست ،
بلكه معنايش اين است كه اين عبد نكاح كرده و نكاح چيزى است كه خداوند آن را امضاء كرده است . به عبارت ديگر : اين عبد ، عملى را كه خدا امضاء نكرده باشد انجام نداده است بلكه او تزويج كرده و تزويج هم معاملهاى است كه مورد امضاى شارع قرار گرفته است و معصيت در « إنّما عصى سيّده » نيز به اين معنا نيست كه مولايش قبلًا عبد را از تزويج نهى كرده است ، بلكه در جانب اثبات آنهم همان معنا را دارد . يعنى كارى انجام داده كه مولا قبلًا به او اذن نداده يعنى نه او را نهى كرده و نه اذن در تزويج داده است و در حقيقت ، از عدم اذن ، به معصيت مولا تعبير كرده است بدون اينكه صحبت از حرمت تكليفى و نهى مولوى مطرح باشد . سپس مىفرمايد : جملهء « إنّما عصى سيّده » مؤيد آن معنايى است كه ما در مورد جملهء « إنّه لم يعص اللَّه » مطرح كرديم . « إنّما عصى سيّده » يعنى بدون اذن مولا تزويج كرده است ، « إنّه لم يعص اللَّه » هم يعنى كارى انجام داده كه خدا اجازه داده است . بنابراين معناى تعليل وارد در روايت اين مىشود كه اگر خداوند اين نكاح را امضاء نمىكرد و مشروعيتى براى آن قائل نمىشد ، نكاح ، فاسد بود ولى اكنون كه خداوند آن را امضاء كرده و برايش مشروعيت قائل شده است ، باطل نيست ، ولى چون مولاى خودش را نافرمانى كرده ، اختيار اين نكاح به دست مولاست . « 1 » در نتيجه بر اساس معنايى كه مرحوم آخوند مطرح كرده است ، اصلًا مسألهء حرمت مطرح نيست تا بخواهد بحث ملازمه به ميان آيد .
تحقيق بحث
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 298 و 299