بخواند ؟ و اگر كسى با استصحاب طهارت نماز خواند سپس كشف خلاف شد ، آيا نماز او مجزى است يا بايد تحصيل طهارت كرده و دوباره نماز بخواند ؟ مرحوم آخوند مىفرمايد : مسألهء اجزاء دليل بر اين است كه صحّت و فساد دو امر اضافى - يعنى خالى از واقعيت و حقيقت - مىباشند . يعنى كسى كه اتيان مأمور به به امر ثانوى را مجزى مىداند ، نماز را صحيح مىداند و كسى كه اتيان مأمور به ، به امر ثانوى را مجزى نمىداند ، نماز را فاسد مىداند . در مورد امر ظاهرى نيز همينطور است . سپس مىفرمايد : اين مسئله كه صحّت و فساد دو امر اضافى هستند ، اختصاص به فقه و اصول ندارد بلكه در علم كلام نيز جريان دارد . در علم كلام ، صحّت را به « موافقت امر » و بعضى به « موافقت شريعت » معنا كردهاند . وقتى از آنان سؤال شود كه آيا مراد شما از موافقت امر ، كدام امر است ؟ بين آنان گويا اختلاف وجود دارد : بعضى ممكن است بگويند : معناى صحّت عبادت ، موافقت امر واقعى اوّلى است . بنابراين كسى كه نماز خود را با تيمم خوانده و سپس واجد الماء شد يا نماز با استصحاب طهارت خواند و سپس كشف خلاف شد ، نماز او موافقت امر ندارد . ولى ممكن است بعضى ديگر بگويند : معناى صحّت عبادت ، موافقت مطلق امر است ، خواه امر واقعى اوّلى يا امر واقعى ثانوى يا امر ظاهرى . بنابراين شبيه آنچه در علم اصول به نام مسألهء اجزاء مطرح و مورد اختلاف است ، در علم كلام نيز چنين اختلافى ممكن است وجود داشته باشد . در نتيجه صحّت و فساد دو واقعيت نيست ، بلكه مسألهاى است كه به حسب اختلاف انظار مختلف است . « 1 »
بررسى كلام مرحوم آخوند :
كلام مرحوم آخوند در ارتباط با صحّت يا فساد نماز بدون سوره ، دليل بر عدم
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 287 290