وجود معيار واقعى براى صحّت و فساد نيست . بالاخره نماز بدون سوره به حسب واقع يا صحيح است يا فاسد و ما نمىتوانيم ادّعا كنيم كه در اينجا واقعيتى وجود ندارد . بلكه واقعيت ، وجود دارد ولى هر مجتهدى ادّعا مىكند كه رأى او مطابق با واقع و رأى ديگرى مخالف با واقع است . البته كسى كه قولش مخالف با واقع است ، معذور خواهد بود ، چون تلاش و سعى خود را به كار برده است . هرچند « للمصيب أجران و للمخطئ أجر واحد » . بنابراين اختلاف انظار فقهاء ، كاشف از عدم واقعيت در مورد صحّت و فساد نيست . عجيبتر از اين مسئله اين است كه مرحوم آخوند پاى مسألهء اجزاء را به ميان آورده است . در حالى كه اين مسئله هيچ ربطى به اجزاء ندارد ، زيرا موضوع بحث در مسألهء اجزاء عبارت از « عبادت صحيح » است و اصولًا جايى براى مطرح كردن فساد وجود ندارد . اجزاء در جايى مطرح مىشود كه مكلّف نماز خود را به صورت صحيح انجام داده باشد ، يعنى شارع به او اجازهء نماز با تيمم در اوّل وقت را داده باشد . مثلًا شارع به او گفته باشد : « اگر معتقد هستى كه تا آخر وقت دسترسى به آب پيدا نمىكنى ، مىتوانى در اوّل وقت با تيمم نماز خودت را بخوانى » . حال كه اتفاقاً واجد الماء شده است ، بحث مىشود كه آيا نمازى كه خوانده از امر به نماز با وضو كفايت مىكند يا نه ؟
هيچكس احتمال بطلان چنين نمازى را نمىدهد . و اگر نماز با تيمم او باطل باشد ، جايى براى بحث اجزاء وجود ندارد . مثلًا اگر شارع به او اجازهء نماز اوّل وقت را نداده باشد ولى در عين حال اقدام به انجام آن نمايد و سپس واجد الماء گردد ، نماز او باطل است و بحث اجزاء مطرح نمىشود . بنابراين در كلام مرحوم آخوند خلطى صورت گرفته است . ايشان مىگويد : « قائل به عدم اجزاء ، معتقد به بطلان نماز با تيمم است » . ما از مرحوم آخوند سؤال مىكنيم :
نمازى كه شرايط را دارا بوده چرا باطل است ؟ بلكه چنين نمازى صحيح است ولى در عين صحيح بودن ، بحث است كه آيا از نماز با وضو كفايت مىكند يا نه ؟ كفايت و عدم كفايت ، ربطى به صحّت و فساد ندارد و نبايد بين آنها خلط شود . مجزى نبودن ، كاشف
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 452
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤٥٢