تكميل بحث
اگر ما از مبانى سهگانهء فوق صرفنظر كرده و مقابل آنها را بپذيريم ، آيا مىتوانيم بگوييم : « خروج از دار غصبى ، همانند صلاة در دار غصبى است و مسألهء اجتماع امر و نهى در مورد آن مطرح است » ؟ ابو هاشم « 1 » و اتباعش معتقدند مسألهء « خروج از دار غصبى » همانند مسألهء « صلاة در دار غصبى » بوده و امر و نهى در آن اجتماع پيدا كردهاند . « 2 »
كلام مرحوم آخوند :
مرحوم آخوند مىفرمايد : برفرض كه ما در مسألهء « اجتماع امر و نهى » قائل به جواز شويم ، مسألهء « خروج از دار غصبى » نمىتواند از مصاديق « اجتماع امر و نهى » باشد ، زيرا در مسألهء اجتماع امر و نهى ، اين مطلب بين قائلين به جواز و قائلين به امتناع مورد توافق بود كه ما دو عنوان داريم : عنوان صلاة ، كه متعلق امر واقع شده و عنوان غصب ، كه متعلق نهى واقع شده است . و اختلاف در سرايت و عدم سرايت هريك از امر و نهى از عنوان خود به عنوان ديگرى بود . « 3 » امّا در مسألهء خروج از دار غصبى ، ما دو عنوان نداريم ، بلكه فقط عنوان خروج
هامش
( 1 ) - ابو هاشم عبد السلام بن محمد بن عبد الوهاب الجبّائي ، ولد عام 247 ه ، من أبناء أبان مولى عثمان ، عالم بالكلام ، من كبار المعتزلة ، له آراء انفرد بها و تبعته فرقة سميت « البهشمية » نسبة الى كنية « ابى هاشم » . و له مصنّفات منها : « الشامل » فى الفقه و « تذكرة العالم » و « العدّة » في الاصول . مات سنة 321 هجرى الأعلام للزركلي ، ج 4 ، ص 7
( 2 ) - رجوع شود به : شرح مختصر الاصول ، ص 94
( 3 ) - ما و مرحوم آخوند كه قائل به امتناع هستيم مىگفتيم : « امر ، از عنوان صلاة به عنوان غصب سرايت مىكند و نهى هم از عنوان غصب به عنوان صلاة سرايت مىكند . ولى قائلين به جواز عقيده داشتند كه هريك از امر و نهى در محدودهء خود متمركز بوده و به ديگرى سرايت نمىكند .