استحبابى است و مسألهء تبديل امتثال به امتثال ديگر در جايى است كه حكمى وجود داشته باشد و ما بخواهيم فرد دوّم را جانشين فرد اوّل قرار دهيم ، درحالىكه ما اگر بر نفس استحبابِ اعاده - كه مشترك بين همهء روايات بود - تكيه كنيم و موردش را همان موردى بدانيم كه مشهور قائلند ، نمىتوانيم از نفس استحباب اعاده ، تبديل امتثال به امتثال ديگر را استفاده كنيم و همان گونه كه گفتيم : حكم وجوبى ، متعلّق به طبيعت نماز و حكم استحبابى متعلّق به اعادهء نماز بهصورت جماعت است و هيچ ربطى به تبديل امتثال به امتثال ديگر ندارد .
مطلب دوّم : جملهء « يجعلها الفريضة »
گفتيم : در يكى از روايات اين باب پس از ذكر استحباب اعاده مىفرمايد : « و يجعلها الفريضة » و در ديگرى مىفرمايد : « يجعلها الفريضة إن شاء » حال بايد ببينيم معناى « يجعلها الفريضة » چيست ؟ معناى اين عبارت اين نيست كه نماز دوّمى را كه با جماعت مىخواند به نيّت وجوب بخواند ، بلكه به اين معنا است كه عناوينى كه در نمازهاى مختلف وجود دارد ، عناوين قصديه است . كسى كه اوّل ظهر نماز مىخواند اگر فقط قصد كند كه « من چهار ركعت نماز مىخوانم » و عنوان ظهريت را قصد نكند ، چنين نمازى بهعنوان نماز ظهر واقع نمىشود و اگر بنا بود كه اوّلين چهار ركعت ، خواهناخواه متمحّض در نماز ظهر باشد چه معنا داشت كه كسى بگويد : « من نماز عصر را خواندهام و نماز ظهر را فراموش كردهام » ؟ درحالىكه اين معنا در روايات مطرح است . روايات زيادى وجود دارد كه در آنها در مورد كسى كه نماز عصر را خوانده و نماز ظهر را فراموش كرده سخن گفتهاند .
در اين روايات وارد شده كه چنين كسى اگر در وسط نماز است عدول كند و اگر بعد از نماز يادش آمد ، مسألهء اشتراط ترتيب از بين مىرود و وظيفهء او اين است كه بعد از اتمام نماز عصر ، نماز ظهر را بخواند . « 1 »
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة ، ج 3 ( باب 63 من أبواب المواقيت ، ح 1 )