عنوان مورد نظر ايشان است يا اينكه جنبهء نفى آن را هم درنظر دارد ؟ بهعبارت ديگر :
آيا فقط مىخواهد بگويد : « از انجام اين مقدّمه ، قصد توصّل به ذى المقدّمه را داشته باشد و ديگر كارى ندارد كه آيا قصد ديگرى مىتواند همراه آن باشد يا نه » ؟ و يا اينكه مىخواهد بگويد : « از انجام اين مقدّمه ، فقط قصد توصّل به ذى المقدّمه را داشته و چيز ديگرى غير از توصّل را قصد نكرده باشد » ؟ اگر شيخ انصارى رحمه الله فقط به جنبهء اثباتى مسئله نظر داشته باشد ، در اين مثالى كه مطرح كرديم نظريهء مشهور و نظريهء مرحوم شيخ انصارى يك چيز خواهد شد ، براى اينكه در اين مثال قصد توصّل دارد و وجود داعى ديگر فرقى ايجاد نمىكند . امّا اگر مرحوم شيخ انصارى هم بر جنبهء اثبات و هم بر جنبهء نفى تكيه داشته باشد ، بين قول مشهور و قول شيخ انصارى رحمه الله ثمره پيدا مىشود ، زيرا مشهور در اينجا قائل به وجوب غيرى مقدّمه هستند و مىگويند : « هيچگونه عصيانى ازنظر دخول در ملك غير تحقق پيدا نكرده است » امّا شيخ انصارى رحمه الله مىفرمايد : « چون همراه با قصد توصّل به ذى المقدّمه ، قصد ديگرى هم در كار بوده ، اين مقدّمه وجوب غيرى پيدا نكرده و حرمت اوّليهاش به قوّت خود باقى است و انجام آن موجب تحقق عصيان است » . در نتيجه نزاع بين شيخ انصارى رحمه الله و مشهور ، يك نزاع علمى محض نيست بلكه ثمرهء فقهى هم برآن مترتّب مىشود .
4 - نظريهء صاحب فصول رحمه الله « 1 »
صاحب فصول رحمه الله مىفرمايد : در باب مقدّمه ، قيد ايصال اعتبار دارد و وجوب غيرى
هامش
( 1 ) - يادآورى : مشهور بين قائلين به ملازمه و وجوب غيرى مقدّمه اين بود كه وجوب غيرى مقدّمه در اطلاق و اشتراط تابع وجوب نفسى ذى المقدّمه است . در مقابل اين قول ، سه نظريه وجود دارد : نظريهء صاحب معالم رحمه الله نظريهء شيخ انصارى رحمه الله و نظريهء صاحب فصول رحمه الله .