« زيد الجائي » مقيّد كنيم ؟ آيا اين تقييد جزئى نيست ؟ بلكه حضرت امام خمينى رحمه الله مىفرمود : بنا بر مبناى مشهور - كه معانى حرفيه را جزئى مىدانستند « 1 » - نوع تقييداتى كه در جملات بهكارمىرود راجع به معانى حرفيه است . مثلًا شما كه مىگوييد :
« ضربت زيداً يوم الجمعة في المدرسة » ، آيا « يوم الجمعة » قيد براى چيست ؟
« يوم الجمعة » به ضربى كه از شما صادر شده و بر زيد واقع شده است ارتباط دارد و چنين ضربى معناى حرفى است . البته « ضربْ » معناى حرفى نيست ولى شما در اين جمله ، كلّى « ضربْ » را مقيّد نكردهايد بلكه « ضرب صادر از خودتان كه واقع بر زيد شده » - و يك معناى حرفى است - را مقيّد به « يوم الجمعة » كردهايد . « 2 » ما در تحقيق معناى حرفى به اين نتيجه رسيديم كه : معناى حرفى يك واقعيت و وجودى است كه وجودش از وجود عرض هم پايينتر است . چون عرض فقط به معروض نياز دارد امّا معانى حرفى نياز به دو طرف دارد . بايد ظرف و مظروفى وجود داشته باشند تا واقعيت ظرفيت تحقّق پيدا كند . وقتى معانى حرفيه با وجود ضعفى كه دارند مىتوانند مقيّد شوند و حتّى اكثر تقييدات ، به همين معانى حرفيه برمىگردد ، چرا مفاد هيئت افعل نتواند مقيّد شود ؟ بهنظر ما اين كلام امام خمينى رحمه الله كلام دقيق و قابل قبولى است . در نتيجه كلام مرحوم شيخ انصارى داراى اشكال است .
2 - راه مرحوم نائينى « 3 »
مرحوم نائينى - همانند مرحوم آخوند - معتقد است براى اثبات نفسيت واجب
هامش
( 1 ) - و واقع هم همين است و نظر مرحوم آخوند در ارتباط با معانى حرفيه غير قابل قبول است .
( 2 ) - رجوع شود به : تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 41 و 42 و مناهج الوصول إلى علم الاصول ، ج 1 ، ص 99 - 101
( 3 ) - يادآورى : بحث در اين بود كه آيا در دوران بين نفسيت و غيريت ، از ناحيهء اصول لفظى - مثل أصالة الاطلاق - يا حكم عقل ، راهى براى استكشاف نفسيت وجود دارد ؟ مرحوم آخوند براى اثبات نفسيت به اصالة الاطلاق تمسك مىكرد . مرحوم شيخ انصارى تمسك به اصالة الاطلاق را رد مىكرد و مرحوم آخوند كلام شيخ انصارى را رد مىكرد . و بهنظر ما هم كلام مرحوم آخوند و هم كلام مرحوم شيخ انصارى قابل مناقشه بود .