ذى المقدّمه را يك امر مسلّمى فرض كرده و حتّى مىفرمود : « محال است كه وجوب ذى المقدّمه ، بعد از وجوب مقدّمه باشد » . ايشان مىفرمايد : در اينجا يك راه حلّ ديگر هم وجود دارد و آن اين است كه اگر دليلى بگويد : « تهيهء مقدّمات حج قبل از موسم واجب است » ، يا بگويد : « در ماه رمضان غسل جنابت قبل از طلوع فجر لازم است » و ما به هيچيك از راههاى گذشته ملتزم نشديم مىگوييم : اصلًا اين وجوب ، وجوب نفسى است نه غيرى و از دايرهء وجوب مقدّمه خارج است . هرجا وجوب براى مقدّمه ثابت شد ، بهعنوان وجوب غيرى مطرح است . در اينجا گويا كسى به مرحوم آخوند اشكال مىكند كه : وجوب مقدّمه در باب حج و غسل جنابت قبل از طلوع فجر در ماه رمضان چه مطلوبيتى براى مولا دارد ؟ ايشان در جواب مىفرمايد : واجب نفسى بر دو قسم است : 1 - واجب نفسى كه خود واجب تمام غرض و تمام هدف مولاست و ربطى به واجب ديگر ندارد ، مثل ذى المقدّمه . 2 - واجب نفسى تهيُّئى ، يعنى آن واجب نفسى كه ما را آماده مىكند براى واجب نفسى ديگر . و ما نحن فيه از اين قبيل است . غسل جنابت قبل از فجر در ماه رمضان وجوب مقدّمى ندارد بلكه وجوبش نفسى است ولى نفسى تهيُّئى ، يعنى ما را آماده مىكند براى اينكه از اوّل فجر ، تكليف به روزه گريبان ما را بگيرد . تحصيل گذرنامه در ماه شعبان وجوب غيرى مقدّمى ندارد . بلكه وجوب نفسى تهيُّئى دارد يعنى ما را مهيا مىكند تا وجوب حج در زمان خودش متوجه ما شود . « 1 »
شك در رجوع قيد به هيئت يا مادّه
بحث در اين است كه آيا در صورت شك در رجوع قيد به هيئت يا به مادّه ، چه بايد كرد ؟
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 166 و 167