انصارى در باب حج فتوا به لزوم تحصيل استطاعت نمىدهد ولى در باب نماز - همانند ديگران - فتوا به لزوم تحصيل طهارت مىدهد . امّا مشهور معتقدند كه قيود گاهى به مادّه برمىگردند و گاهى به هيئت . مثلًا در باب نماز ، قيد وقت در ارتباط با هيئت و وجوب صلاة است امّا قيد طهارت در ارتباط با خود صلاة است . در اينجا با توجه به آنچه مرحوم آخوند در ارتباط با حلّ مشكل واجب معلّق مطرح كردند بايد بگوييم : قيودى كه رجوع به هيئت مىكنند گاهى بهصورت شرط مقارن و گاهى بهصورت شرط متأخّرند . معناى شرط مقارن اين است كه تا وقتى اين شرط در خارج وجود پيدا نكند ، تكليفْ تحقّق پيدا نمىكند ، مثلًا ظاهر جملهء « إن جاءك زيد فأكرمه » اين است كه تا وقتى مجىء زيد در خارج تحقّق پيدا نكند ، اكرامْ وجود پيدا نمىكند . همانطور كه ظاهر مدخليت وقت در ارتباط با نماز يوميّه اين است كه شرطيت وقت براى وجوب نماز به نحو شرط مقارن است و قبل از وقت اصلًا تكليفى تحقّق ندارد . ولى گاهى از اوقات قيدى رجوع به هيئت مىكند اما نحوهء شرطيت آن بهصورت شرط متأخّر است . معناى شرط متأخّر اين است كه اگرچه قيد بعداً تحقّق پيدا مىكند ولى وجوبْ الآن تحقّق دارد ، همانطور كه اجازهء لاحقه در باب بيع فضولى - اگر قائل به كشف حقيقى بشويم - كاشف از اين است كه نقل و انتقال و ملكيت از هنگام بيع تحقّق پيدا كرده است . البته اين معنا را نمىشود انكار كرد كه حدود نود درصد از قيودى كه به هيئت برمىگردند ، از قبيل شرط مقارن مىباشند و التزام به شرط متأخّر در جاهايى است كه ما چارهاى نداشته باشيم . در قضيهء « إن جاءك زيد يوم الجمعة فأكرمه » اگرچه ما احتمال مىدهيم كه مجىء زيد به نحو شرط متأخّر در وجوب اكرام نقش داشته باشد يعنى الآن با اينكه مجىء تحقّق پيدا نكرده ولى وجوب اكرام ثابت است و مجىء زيد در روز جمعه كاشف از اين است كه اكرام او در اين روز الآن واجب است . امّا اين مورد نادر و خلاف ظاهر است و بنابراين كه قيد به هيئت برگردد نوع قضايا ظهور در اين معنا دارند كه نحوهء ارتباط آنها بهصورت شرط مقارن است .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 393
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٩٣