تحقّق آن بدون اين مقدّمه امكان ندارد پس مقدّمه واجب است » . وقتى ملاك عقل براى وجوب مقدّمه اين است ، از همين راه مىتوانيم اشكالى كه بر مشهور وارد شده بود جواب دهيم . پس مىگوييم : در مثال « إن جاءك زيد فأكرمه » فرض اين بود كه مجىء زيد در روز جمعه تحقّق پيدا مىكند . اكرام زيد هم عبارت از اين است كه انسان غذاى مناسبى در اختيار او قرار دهد . موادّ چنين غذايى هم بايد روز پنجشنبه فراهم شود و در روز جمعه امكان تحصيل آن نيست . در اينجا كسى كه قائل به وجوب مقدّمهء واجب است و مىداند كه ملاك وجوبْ حكم عقل است ، به عقل مراجعه كرده و در مورد اين مسئله سؤال مىكند . آيا آن عقلى كه در صورت فعليت وجوب ذى المقدّمه مىآيد - بنا بر قول به ملازمه - و با ملاك مقدّميت ، حكم به وجوب شرعى مولوى مقدّمه مىكند ، در اينجا چه قصورى دارد ؟ اگر مسألهء عليت و معلوليت بود ، شما مىتوانستيد بگوييد : « هنوز ذى المقدّمه - كه بهعنوان علت وجوب مطرح است - حاصل نشده تا اينكه معلول تحقّق پيدا كند » . اگر مسألهء ترشح و تولد بود ، شما مىتوانستيد بگوييد : « هنوز ما يتولد منه و ما يترشح منه - يعنى ذى المقدّمه - تحقّق پيدا نكرده است پس چگونه مقدّمه از آن ترشح پيدا مىكند و متولد مىشود ؟ » . امّا وقتى اين عناوين كنار رفت و ملاك واقعى حكم عقل در مورد وجوب مقدّمه مطرح شد ، همان ملاك در اينجا هم تحقّق دارد .
عقل مىگويد : « با توجه به اينكه تهيهء مقدّمات در روز جمعه امكان ندارد و اگر مقدّمات حاصل نشد ، هدف مولا - يعنى اكرام - از بين مىرود ، امروز كه تهيهء مقدّمات امكان دارد ، بايد آن را تهيه كنيد ، اگرچه ذى المقدّمه هنوز واجب نشده است » . اين مطلب در مورد مسألهء وضو خيلى روشنتر است چون وقت يك مسألهء قطعى التحقّق است و مثل مجىء زيد نيست كه انسان بتواند در مورد آن شبهه كرده و بگويد : « ممكن است مجىء زيد تحقّق پيدا نكند » . يك ساعت ديگر ، قطعاً وقت نماز ظهر و عصر داخل مىشود و الآن هم آب هست و فرض مىكنيم چيزى بهعنوان تيمم بدل از وضو هم مشروع نشده است . در اينجا اگر الآن وضو بگيريم مىتوانيم نماز را در وقت خودش
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 350
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٥٠