گذرنامه متأخّر از امر به حج است پس تهيهء گذرنامه وجوبى ندارد ؟ بنابراين در مقدّمات خارجيه فرقى نيست بين مقدّمهء خارجيهاى كه در حال تعلّق امر به ذى المقدّمه مقدّميت داشته و بين مقدّمهء خارجيهاى كه در حال امتثال امر به ذى المقدّمه مقدّميت پيدا كرده است . پس چه فرقى بين مقدّمات خارجيه و مقدّمات داخليه وجود دارد كه شما در مورد مقدّمات داخليه تفصيل مىدهيد ولى در مورد مقدّمات خارجيه چنين تفصيلى را مطرح نمىكنيد ؟ 2 - جواب حلّى : در ضمن كلام مرحوم آخوند مطلبى وجود داشت كه بهنظر ما مطلب درستى است - اگرچه اصل كلام ايشان قابل قبول نبود - و آن مطلب اين است كه قائل به ملازمه نمىخواهد بگويد : « حكم ، روى نفس عنوان « المقدّمه » بار مىشود » ، چون مفهوم « المقدّمه » وجوب غيرى ندارد و طرف ملازمه - بنا بر قول به ملازمه - نيست . بلكه بهنظر قائل به ملازمه ، متعلّق وجوب غيرى عبارت از چيزى است كه به حمل شايع عنوان مقدّميت دارد ، مثلًا در باب « نصب نردبان » ما دو عنوان داريم : يكى عنوان « نصب نردبان » و ديگرى عنوان « المقدّمه » . متعلّق وجوب غيرى - بنا بر قول به ملازمه - عبارت از « نصب نردبان » است نه عنوان « المقدّمه » ، زيرا آن چيزى كه « بودن بر پشتبام » بهطور تكوينى برآن متوقّف است و « بودن بر پشتبام » نمىتواند بدون آن تحقّق پيدا كند ، عبارت از « نصب نردبان » است . امّا عنوان « المقدّمه » ، داراى حيثيت تعليلى است نه حيثيت تقييدى . عنوان « المقدّمه » نمىتواند متعلّق وجوب غيرى قرار گيرد زيرا اگر انسان هزار بار هم « المقدّمه » را بگويد ، تا وقتى نردبان نباشد ، « بودن بر پشتبام » تحقّق پيدا نمىكند . پس عنوان « المقدّمه » بهصورت يك جهت تعليلى مطرح است يعنى اگر از ما سؤال كنند ، « چرا نصب نردبان را بهعنوان وجوب غيرى مطرح مىكنيد ؟ » جواب مىدهيم : « زيرا نصب نردبان مقدّمه است » . در اين صورت در رابطه با آمدن حكم بهواسطهء علت ، چه فرق مىكند كه مقدّميت در رتبهء سابق بر امر باشد يا در رتبهء متأخّر از آن ؟ خلاصه اينكه :
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 226
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢٢٦