بنابراين ديگر نوبت به مرحلهء دوّم نمىرسد كه بحث كنيم آيا اينها داخل در محلّ نزاع مقدّمهء واجب هستند يا نه ؟ حضرت امام خمينى رحمه الله سپس مىفرمايد : مركّبات غير حقيقيه نيز بر دو قسمند : مركّبات صناعيّه و مركّبات اعتباريه . اين دو قسم در اصل اينكه تركيبشان غير حقيقى است و اجزائشان مثل مسألهء جنس و فصل و مسألهء مادّه و صورت نيست با يكديگر مشتركند . بهعبارت ديگر :
مركّبات غير حقيقيه در اين معنا مشتركند كه در همهء آنها يك سلسله از امور متعدّد كه ماهيت آنها مختلف است ، با هم جمع شده و نوعى تركّب و تشكّل تحقّق پيدا كرده است . ولى نحوهء تركّب آنها با يكديگر فرق مىكند : يك قسم از آن تركّب صناعى ناميده مىشود ، مثل عنوان خانه ، مسجد و مخترعات ، مثلًا اتومبيل از يك سلسله امور مختلفة الحقيقة - مثل آهن ، چوب ، شيشه ، لاستيك و . . . - تركّب يافته است ولى دو مطلب در ارتباط با كسى كه اين مركّب را اختراع كرده مطرح است : 1 - مخترع ملاحظه كرده كه مجموعهء اين اجزاء اگر هركدام در جاى خود قرار گيرد ، غرض مهمى را ايفا مىكند و آن اين است كه براى انسان سرعت در حركت بهوجود مىآورد . 2 - مخترع ملاحظه كرده كه چون اين مجموعه مورد نياز و ابتلاى مردم جامعه خواهد بود ، بايد نامى براى آن انتخاب كرد كه افراد براى اشاره به آن از آن نام استفاده كنند و ناچار نشوند يكايك اجزاء آن را نام ببرند . لذا نام اتومبيل را براى آن انتخاب كرد . قسم ديگر از مركّبات غير حقيقيه عبارت از مركّب اعتبارى است . فرق بين مركّب اعتبارى با مركّب صناعى در اين است كه در مركّب اعتبارى ، يك شخص اعتباركننده - مانند شارع - مىآيد و مجموعهاى از اجزاء را درنظر گرفته و اين مجموعه را تأمينكنندهء هدف خاصى قرار مىدهد . با اينكه اين اجزاء ممكن است از مقولات مختلفى باشند كه بين آنها تباين وجود دارد و امكان ندارد كه بر يك مورد تصادق و
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 216
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢١٦