تعبير ما : « در وحدت اعتباريه كه شارع ملاحظه كرده » - هيچ نقشى ندارند ولى در عين حال ارتباط با مركّب دارند ، بهگونهاى كه آن مركّب نمىتواند بدون اينها تحقّق پيدا كند و مانعى ندارد كه چيزى دخالت در ماهيت يك شىء نداشته باشد ولى تحقّق آن شىء بدون آن چيز امكان نداشته باشد . مثلًا « نصب نردبان » دخالتى در ماهيت « بودن بر پشت بام » ندارد ولى اگر بخواهد « بودن بر پشت بام » در خارج تحقّق پيدا كند ، بدون « نصب نردبان » امكان ندارد . اشكال : مقدّميت مقدّمات خارجيه مورد قبول است ولى مقدّميت مقدّمات داخليه مورد قبول نيست ، چون در مقدّمه دو خصوصيت معتبر است كه هيچيك از اين دو در مقدّمات داخليه وجود ندارد : خصوصيت اوّل اين است كه وقتى گفته مىشود : « فلان شىء بهعنوان مقدّمه براى شىء ديگر است » معنايش اين است كه مقدّمه و ذى المقدّمه دو وجود هستند و بين آنها مغايرت مطرح است . خصوصيت دوّم اين است كه از نفس عنوان مقدّمه استفاده مىشود كه مقدّمه تقدّم زمانى بر ذى المقدّمه دارد . مقدّمه يعنى چيزى كه انسان آن را قبل از مأمور به ايجاد مىكند . در مورد « نصب نردبان » نسبت به « بودن بر پشتبام » هر دو خصوصيت وجود دارد ، ولى اجزاء مأمور به را نمىتوان بهعنوان مقدّمه دانست زيرا اجزاء مأمور به نه مغايرتى با مأمور به دارند و نه تقدّم زمانى نسبت به آن دارند . بر اساس اين اشكال ، اصل تقسيم مقدّمه به داخليه و خارجيه باطل مىشود . جواب : مرحوم آخوند در پاسخ اين اشكال فرموده است : درست است كه بين مقدّمه و ذى المقدّمه مغايرت وجود دارد ولى تغايرى كه در اينجا مطرح است لازم نيست تغاير حقيقى و وجودى - يعنى دو وجود جداى از هم - باشد . توضيح : تغايرى كه بين « نصب نردبان » و « بودن بر پشتبام » تحقّق دارد ، تغاير حقيقى است ولى لازم نيست در مورد هر مقدّمه و ذىالمقدّمهاى اين نوع تغاير وجود
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 207
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢٠٧