واجد الماء نشده باشد ، لذا ازنظر اعاده ، مسألهاى به او توجّه پيدا نكرده است ، حال كه در خارج وقت ، واجد الماء شد آيا قضاء براى او واجب است يا نه ؟ در باب قضاء « اقض ما فات » « 1 » مطرح است يعنى قضاء ، بر عنوان « فوت » مترتّب شده است بنابراين اگر عنوان « فوت » تحقق پيدا كرده باشد ، قضاء واجب است و اگر تحقق نداشته باشد قضاء واجب نيست . در اينجا هم تقريباً همان مبانى و فروضى مطرح است كه در ارتباط با اعاده مطرح شد . و همان نتيجهاى كه در آنجا گرفته شد در اينجا نيز مىآيد . توضيح اينكه : اگر ما قائل به وحدت امر باشيم - كه حق هم همين است - و بگوييم : « آيهء ( أقيموا الصّلاة ) هم خطاب به واجدين ماء است و هم خطاب به فاقدين ماء ، و آيهء وضو و تيمّم مىآيد و كيفيت صلاة را در اين دو حالت مختلف بيان مىكند ولى ازنظر امتثال ، هم واجد الماء و هم فاقد الماء همان ( أقيموا الصّلاة ) را امتثال مىكنند » ، در اين صورت قضاء واجب نيست ، چون اين شخص ، عذرش مستوعب وقت بوده و وظيفهاش عبارت از صلاة با تيمّم بوده است و چون صلاة با تيمّم را انجام داده پس ( أقيموا الصّلاة ) را امتثال كرده است ، بنابراين امرِ ( أقيموا ) ساقط شده و موجِبى براى قضاء وجود ندارد . و در صورتى كه قائل به تعدّد امر شويم نيز همين حرف را مىزنيم . امّا اگر مسألهء اجماع را مطرح كرده و بگوييم : « 2 » « اجماع قائم است بر اينكه در ارتباط با يك نماز - مثل نماز ظهر - لازم نيست هم اداءً تحقق پيدا كند و هم قضاءً » ، پس اگر نماز را در وقت ، اداءً و با تيمّم خواند لازم نيست خارج از وقت ، نماز را با وضو قضاء كند ، اگرچه حقيقت نماز با تيمّم ، مغاير با حقيقت نماز با وضو است ولى چون اجماع بر اين مسئله قائم است ، قضاء لازم نيست . همانطور كه در باب اعاده اگر گفته
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة ، ج 3 ( باب 57 من أبواب المواقيت )
( 2 ) - اجماع در مسألهء اداء و اعاده به اين صورت بود كه گفته شود : اجماع داريم بر اينكه در فاصلهء بين زوال و غروب ، دو مرتبه نماز ظهر واجب نيست » .