اشكال اوّل : ما در اين جهت بحث نداريم كه كجا از صيغهء افْعَلْ ، انتزاع وجوب مىشود و كجا انتزاع وجوب نمىشود . بحث ما در مقام اثبات نيست ، بلكه بحث ما مربوط به مقام ثبوت است ، همانطور كه در ساير تمايزها ، بحث ما در ارتباط با مقام ثبوت است . ما وقتى تمايز بين انسان و بقر را ملاحظه مىكنيم مىخواهيم ببينيم تمايز بين اين دو در چيست ؟ مىبينيم تمايز آنها در ارتباط با فصل است . فصل مميّز انسان ، عبارت از ناطق و فصل مميّز بقر ، چيز ديگر است . امّا اينكه كجا انسان تحقق دارد ؟
كجا بقر تحقق دارد ؟ چه موجودى - بهحسب خارج - انسان و چه موجودى بقر است . ما در تمايز بين انسان و بقر ، كارى به اينها نداريم . تمايز بين انسان و بقر در ارتباط با ماهيت اين دو است . ماهيت انسان ، فصلى دارد و ماهيت بقر ، فصل ديگرى دارد و اين دو فصل ، جداى از يكديگرند . تمايز بين وجوب و استحباب نيز همينطور است . درست است كه وجوب ، يك امر اعتبارى و استحباب هم يك امر اعتبارى است ولى وقتى ما مىخواهيم تمايز بين اين دو امر اعتبارى را بررسى كنيم ، چه كارى داريم كه منشأ تحقق اين امر اعتبارى چيست ؟ همانطور كه در مقام بيان فرق ميان بيع و اجاره - كه دو امر اعتبارى هستند - ما كارى نداريم كه آيا بيع ، بهوسيلهء بِعتُ اعتبار مىشود يا نه ؟ ما در مقام اثبات ، بحثى نداريم . ما مىخواهيم فرق بين اين دو امر اعتبارى را ملاحظه كنيم .
بهعبارت ديگر : ما مىخواهيم ببينيم اين دو از نظر ماهيت چه فرقى دارند . در بحث تمايز بين وجوب و استحباب هم همينطور است . ما مىخواهيم ببينيم ماهيت وجوب ، چه فرقى با ماهيت استحباب دارد ؟ اما اينكه وجوب انتزاع مىشود از افْعَلْ با مقارن خاص خودش و استحباب هم انتزاع مىشود از افْعَلْ با مقارن خاصّ خودش ، اين ربطى به بحث ما ندارد . خلاصه اينكه نزاع ما مربوط به مقام ثبوت و كلام مرحوم بروجردى مربوط به مقام اثبات است . اشكال دوم : از مرحوم بروجردى سؤال مىكنيم كه شما بالأخره تمايز بين وجوب
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 85
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٨٥