( سارعوا ) از باب مفاعله است و در باب مفاعله ، نظر به طرفين و مقايسهء بعض با بعض ديگر ، تحقق دارد . اگر آيهء شريفه مىفرمود : « اسرعوا إلى مَغفِرة مِن رَبّكم » ، ما - با قطع نظر از اشكال اوّل - مىتوانستيم اين حرف را بپذيريم ، زيرا « اسرعوا » مانند ( أقيموا الصلاة ) است . همانطور كه هركس مستقلًا و به تنهايى مكلّفْ به اقامهء صلاة است ، مكلّف به سرعت گرفتن بهسوى سبب مغفرت هم هست و يكى از اسباب مغفرت ، فعل مأمور به است . بنابراين گويا « اسرعوا إلى مغفرة من ربّكم » بهمعناى « اسرعوا إلى فعل المأمور به » است ، يعنى هركسى مستقلًا و بدون ارتباط با ديگرى ، واجب است بهسوى فعل مأمور به سرعت بگيرد ، همانطور كه ( أقيموا الصلاة ) نسبت به همهء مكلفين است بدون ارتباط بعضى از آنان با بعض ديگر . اما ملاحظه مىشود كه آيهء شريفه ، « اسرعوا » ندارد بلكه ( سارعوا ) دارد و مسارعت و سبقت گرفتن بعضى از مكلّفين به بعض ديگر را مطرح مىكند . گويا مىگويد : « اى مكلّفين ، بر يكديگر سبقت بگيريد » ، يعنى زيد بر عَمْرو و عَمْرو هم بر زيد ، سبقت بگيرد بهسوى فعل مأمور به . اگر اينطور شد ، ما چگونه معناى آن را توجيه كنيم ؟ آيا در واجبات عينى - مثل نماز ، روزه ، حج و . . . - مىتوان اين معنا را مطرح كرد ؟
خير ، در ( أقيموا الصلاة ) چه معنا دارد كه بگوييم : « زيد بر عَمْرو و عَمْرو بر زيد ، سبقت بگيرند » ؟ نماز زيد چه ارتباطى به نماز عَمْرو دارد ؟ زيد بايد وظيفهء خودش و عَمْرو هم وظيفهء خودش را انجام دهد . اگر ما مىبينيم در اوّل وقت ، مؤمنين بهسوى مساجد با سرعت حركت مىكند ، به اين منظور نيست كه يكى بر ديگرى سبقت بگيرد بلكه به اين منظور است كه همه مىخواهند نمازِ اوّل وقت و نماز در مسجد و جماعت را درك كنند . اگر از كسى سؤال كنند : « چرا اوّل وقت با سرعت به طرف مسجد مىروى ؟ » نمىگويد : « چون مىخواهم از ديگران سبقت بگيرم » بلكه مىگويد : « مىخواهم فضيلت اوّل وقت و فضيلت جماعت و نماز در مسجد را درك كنم » . در اينگونه مسائل ، مسابقه و مسارعت مطرح نيست بلكه هركسى به طرف كار خود و وظيفهء خودش
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 506
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٥٠٦