از هيئت مفاعله معناى بين اثنينى استفاده مىشود و در آيه ( فاستبقوا ) از مادّهء « سَبَقَ » اين معنا استفاده مىشود . در اين مادّه ، سبق و لحوق و سابق و لاحق مطرح است . بنابراين آيه ( فاستبقوا الخيرات ) بهمعناى « يجب عليكم السبق إلى الخيرات » مىباشد و اين هم در مورد واجبات كفائى مطرح است و سبقت گرفتن بهسوى صلاة و صيام و ساير واجبات عينى معنايى ندارد . ممكن است كسى بگويد : « همين مقدار براى ما كافى است كه ما از اين دو آيه استفاده كنيم كه در واجبات كفائى مسألهء مسابقه و مسارعت و فوريتْ واجب است ، زيرا اگر مسألهء فوريت ، در مورد واجبات كفائى پذيرفته شد ، از راه عدم قول به فصل ، ساير واجبات را هم ملحق به واجبات كفائى مىكنيم ، زيرا در مسألهء فور و تراخى كسى نيامده بين واجب عينى و كفائى تفصيل قائل شود . اگر فوريت است در هر دو مطرح است ، اگر هم نيست در هيچكدام نيست . و به اين ترتيب مدّعاى ما كه عبارت از فوريت در جميع واجبات شرعيه است ثابت مىشود » . در جواب مىگوييم : اوّلًا : درست است كه ما آيهء شريفهء ( و سارعوا ) و همينطور آيهء ( فاستبقوا ) را در مورد واجبات كفائى پياده كرديم ، يكى را بهلحاظ هيئت باب مفاعله و ديگرى را بهلحاظ مادّهء سبق . ولى آيا واقعاً در همان واجبات كفائى ، دو تكليف شرعى وجود دارد ؟
آيا در مورد تجهيز ميّت دو تكليف شرعى وجود دارد ، يكى تجهيز ميّت و ديگرى مسارعت به تجهيز ميّت ، بهطورى كه اگر كسى ميّت را تجهيز كرد و مسارعت به آن كرد ، استحقاق دو ثواب داشته باشد ؟ روشن است كه در اين زمينه دو تكليف وجود ندارد . بنابراين اگرچه آيهء ( سارعوا ) در مورد واجبات كفائى است ولى ما از خارج مىدانيم كه در آنجا دو تكليف وجود ندارد . در هيچ كتاب فقهى اين معنا مطرح نشده كه در واجبات كفائى دو تكليف وجود داشته باشد . نتيجه اينكه اگر ما اين دو آيه را در مورد واجبات كفائى پياده كرديم شما نمىتوانيد با
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 508
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٥٠٨