مجدداً ظرف آبى در اختيار مولا قرار دهد و نياز به امر جديدى نيست ، بلكه همان امر اوّل كفايت مىكند در اينكه عبد بايد ظرف آب ديگرى در اختيار مولا قرار دهد . اگر ما اين حرف را - كه حرف خوبى هم هست - مطرح كنيم و بگوييم : « مولا وقتى چيزى را براى ما واجب كرد و در توصّلى و تعبدى بودن آن ترديد داريم ، چنانچه اين واجب را بدون رعايت قصد قربت انجام دهيم ، شك در حصول غرض مولا داريم .
بنابراين ، عقلْ ما را ملزم مىكند كه در مورد مشكوك التعبدية و التوصلية ، قصد قربت را رعايت كنيم » . اشكال بر مرحوم آخوند : اين بيان مرحوم آخوند ، هم داراى جواب نقضى است و هم داراى جواب حلّى . 1 - جواب نقضى : به مرحوم آخوند مىگوييم : شما چرا اين حرف را در مورد اقلّ و اكثر ارتباطى نمىگوييد ؟ در آنجا هم اگر در جزئيت سوره شك كنيم ، چنانچه نماز را بدون سوره بياوريم ، شك مىكنيم كه آيا غرض مولا حاصل شده است يا نه ؟ پس آنجا هم بايد أصالة الاشتغال را پياده كنيد . درحالىكه فرض بحث ما در جايى است كه اگر در اقلّ و اكثر ارتباطى قائل به برائت عقليه شويم ، در ما نحن فيه چه بايد انجام دهيم ؟ و الّا اگر آنجا قائل به اصالة الاشتغال شديم ، در اينجا به طريق اولى بايد اصالة الاشتغال را جارى كنيم . 2 - جواب حلّى : در ارتباط با غرض مولا در باب اوامر ، گاهى ما غرض مولا را مىدانيم . در اينجا از خود مرحوم آخوند هم پا را فراتر گذاشته و حتى در موردى كه امرى از مولا صادر نشده ولى غرض مولا معلوم است ، عبد را مكلّف به انجام دادن آن مىدانيم . مثلًا اگر مولا در منزل نباشد و كودك خردسال مولا در حوض افتاد ، لازمهء عبوديت و مولويت اين است كه عبد براى نجات فرزند مولا اقدام كند و نمىتواند كنارى ايستاده و شاهد غرق شدن فرزند مولا باشد و اگر مولا به او اعتراض كرد ، بگويد : « شما در اين مورد ، امرى صادر نكرده بوديد » . پس در جايى كه غرض مولا
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 410
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤١٠