بيان كند ، اعم از خصوصياتى كه امكان اخذ در متعلّق دارد و خصوصياتى كه امكان اخذ در متعلّق را ندارد . ما در آنجا در توضيح كلام مرحوم آخوند گفتيم : « مولا اگر در چنين مقامى باشد ، لابد در مقام انشاء نيست ، زيرا انشاء - روى مبناى مرحوم آخوند - به هر كيفيتى ممتنع است . بلكه مولا در مقام اخبار است و به عنوان اينكه يك مخبر صادق و مطّلع بر همهء خصوصيات معتبر در تحقق غرض است ، خصوصيات را بيان مىكند » . بنابراين شما ( مرحوم آخوند ) يك راه بيان را براى مولا باز گذاشتيد ، لذا تمسك به اطلاق مقامى را صحيح دانستيد و گفتيد : اگر مولا در چنين مقامى بود و ما ديديم كه همهء مسائل را مطرح كرد ولى هيچگونه اشارهاى به قصد قربت نكرد ، در مىيابيم كه قصد قربت ، اعتبار ندارد و الّا اگر اعتبار داشت ، چرا مولا متعرّض آن نگرديد با اينكه در چنين مقام و موقعيتى بود ؟ پس اگر براى مولا يك راه بيان باز باشد ، جايى براى تمسك به قاعدهء قبح عقاب بلابيان نيست ، زيرا - همانطوركه گفتيم - « لا » ى داخل بر « بلابيان » نافيه است و معناى آن اين است كه هيچگونه بيانى وجود نداشته باشد . و ما گفتيم كه بيان ، منحصر در خصوص مواردى نيست كه امكان اخذ در متعلّق داشته باشند بلكه بيان در ارتباط با چيزهايى كه امكان اخذ در متعلّق را دارند ، به اين صورت است كه در متعلّق ذكر شوند ولى نسبت به چيزهايى كه امكان اخذ در متعلّق را ندارند ، به اين كيفيت است كه در ارتباط با اطلاق مقامى مطرح گرديد . در اين صورت ، چه فرقى بين ما نحن فيه و مسألهء اقلّ و اكثر ارتباطى است كه شما مىگوييد : اگر در مسألهء اقلّ و اكثر ارتباطى قائل به برائت عقليه شويم ، در ما نحن فيه نمىتوانيم قائل به برائت عقليّه شويم ؟ ملاك در برائت عقليّه ، عبارت از قاعدهء قبح عقاب بلابيان است و اگر اين قاعده در آنجا جارى شود « 1 » ،
هامش
( 1 ) - البته ما فعلًا بحث نداريم كه آيا برائت عقليّه ، در اقلّ و اكثر ارتباطى جارى مىشود يا نه ؟ و برفرض جريان آن بحث مىكنيم .