بيان كند ، هرچند به صورت « لا صلاة إلّا بطهور » يا « لا صلاة إلّا بفاتحة الكتاب » باشد ، اينها اگرچه در ظاهر ، اخبار است ولى باطن آن جنبهء انشائيت دارد . همهء مواردى كه در ارتباط با بيان اجزاء و شرايط است - به هر لسان و بيانى كه باشد - باطن آن ، انشائيت است ، حتى آنجايى كه تعدّد امر مطرح باشد كه امر دوم ، امر شرطى بود نه امر استقلالى ، زيرا گاهى شرطيت به صورت امر واقع مىشود مثل « اغسل ثوبك من أبوال ما لا يؤكل لحمه » « 1 » و گاهى به صورت قضيّهء خبريّه كه در باطن ، انشاء است . ولى در اطلاق مقامى كه اينجا مطرح مىشود ، ظاهر و باطن قضيّه ، جنبهء خبريّت محض دارند ، زيرا اگر ذرّهاى انشائيت در آن وجود داشته باشد ، باز - بنا بر نظر مرحوم آخوند - در ارتباط با قصد الأمر با مشكل مواجه خواهيم شد . البته اين نكته در كلام مرحوم آخوند مطرح نشده است ولى اساس كلام ايشان بر همين نكته استوار است كه موقعيت در اطلاق مقامى ، موقعيت اخبار و موقعيت آگاهى عبد نسبت به واقعيات است ، و هيچگونه مسألهء انشائى - حتى در ارتباط با عنوان شرطيت و جزئيت - در كار نيست . در اين صورت اگر ما احراز كرديم كه مولا در مقام بيان همهء چيزهايى است كه دخالت دارند در ترتب غرض صلاة برآن - مثل معراجيت و قربانيت و . . . - بعد ديديم مولا ، ركوع ، سجود ، فاتحةالكتاب و . . . را مطرح كرده ولى اسمى از قصد قربت به ميان نياورده است ، ما از اين اطلاق مقامى استفاده مىكنيم كه قصد قربت ، در غرض مولا دخالت ندارد زيرا اگر دخالت داشت ، چرا مولائى كه در مقام بيان جميع خصوصيات است - آنهم به صورت يك مخبر - حتى اشارهاى هم به مسألهء قصد قربت نكرده است ؟
تفاوتهاى اطلاق لفظى و اطلاق مقامى
بين اطلاق لفظى و اطلاق مقامى ، سه فرق وجود دارد :
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة ، ج 2 ، ( باب 8 من أبواب النجاسات ، ح 2 )