پاسخ اشكال مرحوم بروجردى پاسخ اين اشكال متوقف بر بيان مقدّمهاى است كه خود مرحوم بروجردى در كتاب الصلاة مطرح كرده و ما آن را در نهاية التقرير « 1 » ذكر كردهايم . ايشان مىفرمايد : با كمال اهميتى كه قصد قربت در عبادات دارد و حتى محور عباديت بهحساب مىآيد ولى در هيچ آيه يا روايتى مطرح نشده است ، در حالى كه اهميت قصد قربت اقتضاء مىكرده كه در آيه يا روايتى مطرح شود . آنچه در روايات مطرح شده ، تنها چيزهايى است كه مانعيت از قصد قربت دارد ، و به عبارت ديگر : چيزهايى كه تضاد با قصد قربت دارد . مثل اينكه نماز ريائى باشد كه باطل است ، اگرچه يكى از اجزاء مستحبى آن توأم با ريا باشد . خداوند در حديث قدسى فرموده است : « أنا خير شريك » « 2 » من شريك خوبى هستم ، اگر كسى عملى را براى من و غير من انجام دهد ، من همهء عمل را در اختيار غير مىگذارم . « 3 » حال ما به مرحوم بروجردى مىگوييم : با توجه به اينكه بالاترين ضدّ عبادت ، مسألهء ريا بوده و آنچه محقِّق ريا مىباشد عبارت از صورت نماز است نه حقيقت آن ، يعنى اگر كسى بايستد و بدون قصد نماز ، تمامى افعال نماز را انجام دهد ، ريا حاصل مىشود . چشم مردم ظاهر را مىبيند ، و نمىدانند در قلب انسان چه مىگذرد . بنابراين محقِّق ريا ، عبارت از ظاهر صلاة است .
در اين صورت ما نمىتوانيم نتيجه بگيريم كه اگر كسى صلاة را به قصد عنوان صلاة انجام داد ، رياكار بوده و نمازش ريائى باشد ، زيرا ريا احتياج به قصد عنوان صلاة ندارد ، ريا روى همان اعمال ظاهرى صلاة متكى است . كسى كه كنار انسان است ممكن
هامش
( 1 ) - نهاية التقرير ، تقريرات بحث صلاة مرحوم آيتاللَّه بروجردى است كه توسط استاد معظم « دام ظلّه » تقرير شده است .
( 2 ) - وسائل الشيعة ، ج 1 ( باب 12 من أبواب مقدّمة العبادات ، ح 7 ) .
( 3 ) - نهاية التقرير ، ج 1 ، ص 301 و 302