استفاده مىشود ، مثلًا اگر سؤالكننده نمىداند كه نماز جمعه واجب است يا نه ؟ آنجا در جواب او نمىگويند : « تصلّي صلاة الجمعة » ، زيرا اساس و اصل حكم در آنجا مجهول است ، بلكه در اين موارد ، به هيئت افْعَلْ تعبير مىشود . البته گفتيم : اين احتمال ، نياز به تتبّع بيشتر دارد . ولى بههرحال ، جملهء خبريّهاى كه در مقام انشاء است ، ظهور در وجوب دارد ، چه از راه تبادر وارد شويم و چه از راه تماميت حجّت - كه دليل پنجم بود - .
اشكال در ارتباط با استفادهء وجوب از هيئت افعل و جملات خبريّهء در مقام انشاء
ما تا اينجا دو راه براى استفادهء وجوب ذكر كرديم : يكى هيئت افعل و ديگرى جملات خبريّهاى كه در مقام انشاء حكم مىباشند . و گفتيم : اين بحث از مباحثى است كه كاربرد زيادى در فقه دارد . در اينجا مرحوم بروجردى شبههاى بسيار مهم مطرح كرده است كه اگر جواب آن داده نشود ، سدّ محكمى در فقه خواهد بود و راه را براى انسان مسدود مىكند . مرحوم بروجردى مىفرمايد : اگرچه ما ظهور هيئت افْعَلْ در وجوب را تثبيت و تقويت كرديم ، ولى اين ظهور داراى محدودهء خاصى است و اگر از آن محدوده خارج شود ، ديگر دليلى نداريم كه هيئت افْعَلْ ظهور در وجوب داشته باشد . آن محدوده عبارت از جايى است كه امر جنبهء مولويت داشته باشد ، خواه در لباس هيئت افْعَلْ باشد يا در لباس جملهء خبريّه . ولى اگر امرى نتوانست عنوان مولويت پيدا كند و ما ناچار شديم آن را بر ارشاد حمل كنيم ، چنين امرى ظهور در وجوب نخواهد داشت ، اگرچه در قالب هيئت افْعَلْ باشد ، زيرا اوامر ارشادى تابع مُرْشَد إليه خود مىباشد . اگر مُرْشَد إليه آن داراى جنبهء وجوب بود ، امر ارشادى هم قيافهء وجوب را به خود مىگيرد و اگر مرشد إليه آن فاقد جنبهء وجوب باشد ، امر ارشادى بر بيش از ارشاد به استحباب دلالت نمىكند . تا اينجا مشكلى پيش