اخبار كند . اگر متكلّم بخواهد مدلول جمله را اخبار كند ، صدق و كذب هم در رابطه با همان مدلول است و اگر بخواهد لازم مدلول را اخبار كند ، صدق و كذب در رابطه با همان لازم مدلول است ، يعنى اگر زيد ، سخىّ بود ، قضيّه صادق است اگرچه براى او كثرت رماد هم وجود نداشته باشد و اگر بخيل بود ، قضيّه كاذب است اگرچه داراى كثرت رماد هم باشد ، زيرا كثرت رماد ، مستقلًا مخبر به نيست و داعى به اخبار آن تحقق پيدا نكرده است . بنابراين همانطوركه در خود قضاياى خبريّهاى كه به داعى اخبار و اعلام مىباشند ، بايد داعى را در نظر بگيريم ، در قضاياى خبريّهاى كه به داعى بعث مىباشند نيز بايد داعى را ملاحظه كنيم . بعث ، امر انشائى است و صدق و كذب ، از خصوصيات خبر است و در امور انشائيه راه ندارد . تا اينجا مرحوم آخوند اثبات مىكند كه جملهء خبريهء در مقام انشاء ، نه تنها ظهور در وجوب دارد بلكه دلالت آن بر وجوب ، اقوى و اظهر از دلالت هيئت افْعَلْ بر وجوب است .
راه ديگر در كلام مرحوم آخوند
مرحوم آخوند مىفرمايد : در اينجا راه ديگرى نيز وجود دارد كه نتيجهء آن راه اين است كه جملات خبريّهاى كه در مقام انشاء حكم مىباشند ، ظهور در وجوب دارند ، نه اينكه اظهر باشند . اين راه با استفاده از اطلاق و مقدّمات حكمت است . بيان مطلب با توضيحى از جانب ما : در صحيحهء ثانيهء زراره وارد شده است : « قلت له : أصاب ثوبي دم رعاف أو غيره أو شيء من منّي فعلمت أثره إلى أن أُصيبَ له الماء ، فأصبت و حضرت الصلاة و نسيت أنّ بثوبي شيئاً و صلّيت ثمّ إنّي ذكرت بعد ذلك ، قال : تعيد الصلاة و تغسله » « 1 » . در اين روايت ، زراره به امام عليه السلام عرض مىكند : لباس من به خون بينى يا چيزى از
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة ، ج 2 ( باب 42 من أبواب النجاسات ، ح 2 )