منى نجس شد و من جاى آن را علامتگذارى كردم تا براى نماز ، تطهير كنم ولى موقع نماز فراموش كردم و با آن نماز خواندم و سپس به يادم آمد ، اين چه حكمى دارد ؟ امام عليه السلام مىفرمايد : نمازت را اعاده كن و لباس را هم تطهير كن . بدون شك اين جملهء « تعيد الصلاة و تغسله » مثل ساير جملات خبريه نيست بلكه در مقام انشاء حكم است ولى امر آن داير بين وجوب و استحباب و قدر مشترك بين وجوب و استحباب است . مرحوم آخوند مىفرمايد : امام عليه السلام وقتى جملهء « تعيد الصلاة و تغسله » را فرموده ، بدون شك در مقام بيان حكم بوده و مىخواسته سؤال زراره را جواب بدهد . آيا مىتوان احتمال داد كه زراره از امام عليه السلام سؤالى پرسيده و سپس با جوابى اجمالى و دست خالى از محضر آن حضرت بيرون رفته باشد ؟ زراره ، خودش اجمال حكم را مىدانست و آنچه برايش مطرح بود تفصيل حكم بود . زراره هيچ احتمال نمىداد كه اعاده نماز ، حرام يا مكروه باشد . بلكه وقتى سؤال مىكند مىخواهد به وجوب اعاده يا عدم وجوب آن پى ببرد . اگر يكى از عوام چنين سؤالى را از ما بپرسد بدون ترديد مىخواهد وجوب اعاده يا عدم وجوب آن را سؤال كند نه مشروعيت يا عدم مشروعيت آن را . حال وقتى امام عليه السلام به او فرمود : « تعيد الصلاة » نمىتوان گفت : « آن حضرت در مقام بيان حكم نبوده است » زيرا زراره از اين جمله جواب خود را استفاده كرده است ، چون زراره پس از شنيدن اين جواب از امام عليه السلام سؤالات ديگرى را مطرح مىكند . بدون شك ، امام عليه السلام در مقام بيان حكم بوده و قرينه بر تعيين و قدر متيقن در مقام تخاطب هم در كار نبوده است . پس يا مراد امام عليه السلام خصوص وجوب بوده و يا خصوص استحباب . و در اينجا مؤيّدى داريم كه مراد امام عليه السلام خصوص وجوب بوده است . آن مؤيّد اين است كه امام عليه السلام خبر مىدهد كه اعاده در آينده تحقق پيدا خواهد كرد . اين تعبير اقتضا مىكند كه زراره از جملهء « تعيد الصلاة » - با توجه به اينكه اجمال و ابهامى در آن وجود ندارد - خصوص وجوب را استفاده مىكند ، زيرا در رابطه با مستحب ، مناسبتى ندارد كه انسان خبر از
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 264
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢٦٤