أسداً » را استعمال كنيد و در هربار كلمهء « يرمي » را به صورت قرينهء متّصله همراه آن بياوريد ، مجاز مشهور درست نمىشود . ولى اگر امروز گفتيد : « رأيت أسداً » و مخاطب ، ذهنش به حيوان مفترس رفت ، سپس فردا قرينهاى اقامه كرديد كه مراد از « أسد » ، رجل شجاع بوده است و چنين استعمالى كثرت پيدا كند - مثلًا صد بار اتفاق بيفتد - در استعمالات بعد از كثرت ، ذهن مخاطب به سوى رجل شجاع خواهد رفت اگرچه قرينهاى هم اقامه نكنيد . « 1 »
راه سوم براى اثبات دلالت هيئت افْعَلْ بر وجوب
سومين راهى كه براى اثبات اين مطلب ذكر شده ، مسألهء اطلاق است . تقرير اين دليل اين است كه در صورت تمام بودن مقدّمات حكمت « 2 » ، اطلاقْ نتيجهگيرى مىشود و نتيجهء اطلاق هيئت افْعَلْ ، حمل آن بر وجوب است ، زيرا وجوب ، عبارت از طلب بدون قيد و شرط است ولى استحباب ، عبارت از طلب با مئونهء زائده - يعنى اذن در ترك - است « 3 » . يادآورى : نظير اين مطلب را در مورد مادّهء امر - يعنى أ ، م ، ر - از محقق عراقى رحمه الله نقل كرديم و ايشان ( محقّق عراقى رحمه الله ) در اينجا نيز از همين راه وارد شده و عقيده دارد مفاد هيئت افْعَلْ ، خصوص طلب وجوبى است « 4 » . بررسى راه سوم اين راه داراى دو اشكال است :
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 104 و 105
( 2 ) - مهمترين مقدّمهء حكمت اين است كه مولا در مقام بيان بوده و قرينهاى براى تقييد ، وجود نداشته باشد .
( 3 ) - مرحوم آخوند ، اين راه را نيز - مانند راه دوم - در ضمن مبحث چهارم مطرح كرده است .
( 4 ) - نهاية الأفكار ، ج 1 ، ص 160 - 163