اقامه مىكند ، مىفرمايد : ما وقتى موارد استعمال هيئت افْعَلْ را در كتاب و سنّت ملاحظه كرديم ، به اين نكته برخورد كرديم كه هيئت افْعَلْ ، آنقدر در استحباب استعمال شده است كه در استحباب به صورت يك مجار مشهور - در مقابل وجوب - مطرح است « 1 » و در مجاز مشهور ، دو قول وجود دارد : 1 - مجاز مشهور - به جهت اتكائش به شهرت - بر حقيقت ، رجحان دارد و در دوران بين اين دو ، بايد بر معناى مجازى حمل كنيم . 2 - مجاز مشهور ، به اين حدّ نمىرسد كه رجحان بر حقيقت داشته باشد ولى به اين حدّ مىرسد كه موجب توقّف انسان بشود . يعنى در دوران امر بين معناى حقيقى و مجاز مشهور ، بايد توقف كرد و لفظ ، بر هيچكدام حمل نمىشود . آيا اين ادّعاى صاحب معالم رحمه الله با انصرافى كه قائل به انصراف ادّعا مىكند ، تعارض ندارد ؟ مدّعى انصراف ، ادّعاى كثرت استعمال در وجوب مىكند ولى صاحب معالم رحمه الله - با وجود اينكه خودش حقيقت در وجوب را از راههاى ديگر استظهار كرده است - ادّعاى كثرت استعمال در ندب مىنمايد ، بهطورىكه مسألهء ندب ، به عنوان مجاز مشهور مطرح مىشود . و نتيجهء هر دو قول در مجاز مشهور اين است كه معناى حقيقى ، تعيّن ندارد ، بلكه يا بايد حمل بر مجاز مشهور شود يا لااقل توقّف شود . اشكال مرحوم آخوند به صاحب معالم رحمه الله مرحوم آخوند در اشكال به اين كلام صاحب معالم رحمه الله مىفرمايد : در مجاز مشهور ، نكتهاى دخالت دارد كه گويا صاحب معالم رحمه الله از آن غفلت نموده است و آن نكته اين است كه كثرت استعمال لفظ در معناى مجازى در صورتى موجب تحقق مجاز مشهور مىشود كه همراه با قرينهء منفصله باشد . اگر شما هزار بار « رأيت
هامش
( 1 ) - معالم الدين ، ص 53