نمازهاى صحيح ، حصّهاى است كه مشتمل بر نمازهاى صحيح است . همانطور كه جامع بين نمازهاى فاسد ، حصّهاى است كه مشتمل بر نمازهاى فاسد است . بنابراين بعد از آنكه جامع ماهوى براى نمازهاى صحيح ، ممتنع بود و جامع عنوانى هم موضوع له نبود - اگرچه استحاله ندارد - جامع بين نمازهاى صحيح ، عبارت از عنوان « حصّهاى از وجودات كه شامل نمازهاى صحيح است » مىباشد . « 1 » اشكال بر كلام مرحوم عراقى به مرحوم عراقى عرض مىكنيم : آيا اين حصّهء از وجودات - كه به عنوان جامع مطرح است - عبارت از « وجود » است يا « كلّى و ماهيت » يا قسم سوم ؟ قسم سوم را نمىتوان تصور كرد بنابراين يا بايد بگوييد : اين حصّه از وجودات ، « ماهيت و كلّى » است و يا بايد بگوييد : « وجود » است . اگر بگوييد : « ماهيت » است . مىگوييم : شما تصوير جامع ماهوى را ممتنع دانستيد و گفتيد : مقولات متباين نمىتوانند تحت پوشش يك ماهيت و يك مقوله قرار بگيرند . و اگر بگوييد : « وجود » است . مىگوييم : اوّلًا : « وجود » ، مساوق با جزئيت است . هرجا كه وجود مطرح باشد ، جزئيت و تشخص هم همراه آن مىباشد . در اين صورت شما چگونه ملتزم شديد كه موضوع له لفظ صلاة - مثل اسماء اجناس - داراى عموميت است ؟ به عبارت ديگر : شما از يك طرف مىگوييد : « وضع و موضوع له در صلاة ، عام است » . و از طرفى مىگوييد : جامع بين افراد صحيحه ، « وجود » است . درحالىكه وجود ، مساوق با جزئيت است . و جزئيت ، با عموميت معناى موضوع له قابل جمع نيست .
هامش
( 1 ) - مقالات الاصول ، ج 1 ، ص 141 - 144 ، نهاية الأفكار ، ج 1 ، ص 81 - 84