مىشود ، « 1 » نماز صحيح است بدون اينكه مثل صلاة متيمّم يا صلاة جالس ، در رتبهء متأخر واقع شده باشد . خير ، اين يك نمازى است كه بالأصالة واجب است درحالىكه خصوصيات نمازهاى معمولى را ندارد . همچنين نماز عيد فطر و قربان - كه الآن به صورت استحبابى برگزار مىشود - داراى پنج تكبير است و اين تكبيرات ، وجوب دارد . و اينطور نيست كه تكبيرات ، مستحب باشند . اينها چيزهايى است كه در رتبهء اوّل نمازهاى صحيح قرار گرفتهاند . آيا لازم نيست بين اينها قدر جامعى درنظر بگيريم ؟ آيا فقط مسئله حاضر و مسافر مطرح است ؟ شايد در ذهن شما آمده كه بين چهارركعتى و دو ركعتى ، مىتوان قدر جامع درست كرد درحالىكه اين نمازها هم در جامع دخالت دارد ، شما رتبهها را خارج كرديد و خواستيد دايرهء قدر جامع را محدود كنيد ، فكر كرديد دايره قدر جامع ، محدود به دو نماز است با اينكه مصاديق متعددى از نماز - كه نه از جهت قيافه با هم اشتراك دارند و نه از جهت عمل - در همين رتبهء اوّل از نماز صحيح واقع شدهاند . پس چرا شما اينها را ناديده گرفته و مسئله را روى صلاة حاضر و مسافر پياده كرديد ؟ وقتى اينها جمع شدند ، شما ناچاريد كه لزوم تصوير جامع را بپذيريد . آيا فقط نماز متيمم و جالس ، در تصوير جامع دخالت داشت كه اگر اينها را كنار بزنيم نيازى به قدر جامع نباشد ؟ خير ، اينگونه نيست و حتى اگر اينها را كنار بزنيم لابدّيّت تصوير قدر جامع سر جاى خود باقى است . در نتيجه ، كلام مرحوم نائينى نمىتواند مورد قبول باشد بلكه همانطورى كه مرحوم آخوند فرمود : « لا بدّ من تصوير الجامع على كلا القولين - يعنى قول صحيحى و اعمى - » . و ما گفتيم : اين مطلب ، تنها بهعنوان يك مقدّمه مطرح نيست ، بلكه از اين راه مىتوانيم حق در مسئله را انتخاب كنيم ، زيرا اگر در نتيجهء بحث به جايى رسيديم كه صحيحى بتواند تصوير جامع كند و اعمى نتواند ، نتيجه اين مىشود كه حق با صحيحى
هامش
( 1 ) - اگر كسى نگويد : « اطلاق صلاة بر صلاة ميت ، مجاز است » . چون بعضى اين حرف را زدهاند . ولى در روايات و متون فتاوى تعبير به « صلاة على الميت » شده و به آن ، صلاة اطلاق شده است در حالى كه نه ركوع دارد و نه سجود و نه سلام و نه تشهد ، بلكه بهجاى اينها پنج تكبير دارد .