است و اگر عكس اين مطلب باشد - يعنى اعمى بتواند تصوير جامع كند و صحيحى نتواند - كشف مىكنيم كه قول صحيحى باطل است و حق با اعمى است .
شرايط جامع
جامعى كه هريك از صحيحى يا اعمى مىخواهد تصوير كند بايد داراى سه شرط باشد : 1 - مقدور براى مكلف باشد ، 2 - از ناحيهء امر ، تحقق پيدا نكرده باشد ، 3 - بسيط باشد . البته بايد توجه داشت كه حاكم به اين لزوم ، عقل نيست ، بهگونهاى كه اگر جامع ، يكى از اين سه خصوصيت را واجد نبود ، جامع قرار گرفتن آن استحالهء عقلى داشته باشد . بلكه اين لزوم بهلحاظ ظواهر و بعضى از خصوصيات ديگر است و بعضى از آنها هم از راه عقل استفاده مىشود . اينك به توضيح شرايط فوق مىپردازيم :
شرط اوّل ( مقدوريت ) :
جامع ، بايد براى مكلّف ، مقدور باشد يعنى قدرت مكلّف بتواند به آن تعلّق گيرد خواه بدون واسطه ، مقدورِ مكلّف باشد يا با واسطه . زيرا ما مىبينيم عناوين و الفاظ عبادات ، متعلّق تكليف قرار گرفتهاند . در آيهء ( أقيموا الصلاةَ ) مسمّى و يا موضوع له لفظ صلاة ، مأمور به واقع شده است و در آيهء ( كُتِبَ عليكم الصّيامُ ) « 1 » مسمّى و عنوان « صيام » ، مأمور به قرار گرفته است و در آيهء ( للَّه على النّاس حجّ البيت من استطاع اليه
هامش
( 1 ) - البقرة : 183