شارع مقدس ، وقتى نماز را بهعنوان يك مركّب شرعى اختراع كرد ، نماز كامل را - بهصورت بالاترين مرتبهء واجد جميع اجزاء و شرايط - درنظر گرفت و كلمهء « صلاة » را - بهعنوان اسم - در مقابل همان معنا ، وضع كرد . ايشان مىفرمايد : اين حرف را نه تنها صحيحى ، بلكه اعمى نيز بايد بگويد . اعمى مىگويد : صلاة ، در مقام تسميه در روز اوّل براى نماز كامل و بالاترين درجه نماز كامل كه داراى تمام اجزاء و شرايط - آنهايى كه داخل در محلّ نزاع بودند - مىباشد وضع شده است . سپس نوبت به مراتب بعدى رسيد . مراتب بعدى در نماز صحيح ، بسيار است . نماز چهار ركعتى تمام عيار - كه بالاترين مرتبهء صلاة صحيح است - كجا و نماز غريق - كه پائينترين مرتبهء صلاة صحيح است - كجا ؟ خود صلاة غريق هم مراتبى دارد و ظاهراً آخرين مرتبهء آن ، ايماء به قلب است و حتى ايماء به چشم هم نيست چون قدرت بر اين كار ندارد . بين ايماء به قلب و نماز چهار ركعتى تمام عيار ، مراتبى وجود دارد ، نماز نشسته ، خوابيده ، با تيمم ، با وضو و . . . . ايشان مىفرمايد : كلمهء صلاة ، در مرتبهء اوّل براى همان تامّ الاجزاء و الشرائط وضع شده است و مراتب بعدى بهلحاظ اينكه با مرتبهء اوّل اشتراك در اثر دارند به آنها صلاة اطلاق شده است ، يعنى همان گونه كه نماز ايستاده براى قادر ، مسقط تكليف است نماز نشسته هم براى عاجز از قيام ، مسقط تكليف است ، همانطورى كه نماز با وضو مسقط تكليف است ، نماز با تيمم نيز مسقط تكليف است . در كلام محقق نائينى رحمه الله دو نكتهء ديگر نيز وجود دارد : 1 - در مراتب پايين از نماز ، چه فرقى بين صحيحى و اعمى وجود دارد ؟ مثلًا آيا در ارتباط با نماز با تيمم يا نماز خوابيده ، فرقى بين صحيحى و اعمى وجود دارد ؟ مىفرمايد : فرق اين است كه صحيحى وقتى صلاة مضطجع را ملاحظه مىكند ، در صورتى كه نماز بهصورت صحيح ادا شده باشد ، آن صلاة را در مقايسه با صلاة تامّ الأجزاء و الشرائط مىبيند و به آن ، صلاة اطلاق مىكند . ولى اگر همين صلاة مضطجع يكى از خصوصياتش رعايت نشد و بهصورت فاسد
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 61
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٦١