دليل دوّم ( حديث « لا تعاد » )
زراره از امام باقر عليه السلام نقل مىكند كه حضرت فرمود : « لا تعاد الصلاة إلّا من خمسةٍ : الطهور و الوقت و القبلة و الركوع و السجود » . « 1 » حديث « لا تعاد » مشتمل بر يك مستثنى و يك مستثنى منه است . « لا تعاد الصلاة من شيء » ، يعنى از ناحيه هيچچيزى ، صلاة ، اعاده نمىشود « إلّا من خمسة » مگر از ناحيهء پنج امر ، كه عبارتند از : وقت ، طهور ، ركوع ، سجود ، قبله . براى استفاده از اين حديث ، ابتدا مقدّمهاى ذكر مىكنيم : اعاده ، در ارتباط با نماز صحيح ، مطرح نيست ، زيرا نمازى كه واجد همهء خصوصيات است و با مأمور به مطابق است نمىتوان اعاده را به آن نسبت داد . در ارتباط با نماز فاسد نيز نمىتوان اعاده را مطرح كرد ، زيرا ظاهر كلمهء اعاده اين است كه عمل را همان گونه كه تحقّق پيدا كرده ، تكرار كنيم . اگر بگوييم : « نماز فاسد ، اعاده دارد » ، اعادهاش به همان صورتى است كه در خارج اتيان شده است . درحالىكه نماز فاسد را اگر صد بار هم - به همان صورت - اعاده كنيم ، اثرى برآن مترتب نمىشود . پس كلمهء اعاده ، از يك بُعد نمىتواند به نماز صحيح اضافه شود و از بُعد ديگر نمىتواند به نماز فاسد اضافه شود . حال كه اين مقدّمه معلوم گرديد ، پس معناى « لا تعاد الصلاة » چيست ؟ ما گفتيم : حديث « لا تعاد » داراى يك جملهء مستثنى منه است كه جملهء نافيه مىباشد و يك جملهء مستثنى كه جملهء موجبه است . گويا گفته شده است : « لا تعاد
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 683 ( باب 1 من أبواب أفعال الصلاة ، ح 14 ) . ما در اينجا نمىخواهيم از حديث « لا تعاد » حكمى را استفاده كنيم . موارد استفاده از اين حديث ، در كتاب صلاة ، فراوان است و اين حديث ، به صورت يك قاعدهء مسلّم فقهى است كه در كتاب صلاة جريان دارد .