اشكالات بر ثمرهء دوّم
بر اين ثمره ، سه اشكال وارد شده است كه اگر بتوانيم از آنها جواب دهيم ، توانستهايم ثمره بسيار مهمى را حفظ كنيم و اگر نتوانيم ، بحث صحيح و اعم ثمرهاى نخواهد داشت جز مثال نذر - كه مرحوم آخوند مطرح كرده است - و اين هم نمىتواند به عنوان ثمرهء يك مسئله اصوليه مطرح شود . اشكال اوّل : وقتى به فقه مراجعه مىكنيم مىبينيم در باب تمسك به اطلاق ، فرقى بين صحيحى و اعمّى نيست و همانطورىكه اعمّى ، تمسك به اطلاق مىكند ، صحيحى نيز به اطلاق تمسك مىكند ، خصوصاً در باب صلاة . در آنجا روايتى داريم به نام صحيحهء حمّاد - كه شايد مفصّلترين روايت وسائل باشد - مورد روايت اين است كه شخصى خدمت امام صادق عليه السلام شروع به خواندن نماز كرد و نماز دست و پا شكستهاى بجا آورد . امام عليه السلام فرمود : چقدر زشت است كه يك مسلمانى هفتاد سال عمر كرده باشد و نتواند يك نماز صحيح بجا آورد ، سپس خود حضرت به نماز ايستاده و از اوّل تا آخر نماز را به او ياد دادند . « 1 » روايت حمّاد در باب صلاة خيلى مورد استفاده قرار مىگيرد . در مواردى كه شك شود آيا فلان چيز جزئيت دارد يا نه ؟ مىگويند :
مراجعه مىكنيم به صحيحهء حمّاد ، اگر صحيحهء حمّاد ، تعرّضى نسبت به آن نداشت از اطلاقش استفاده مىكنيم كه اين چيز مدخليت ندارد . مثل اين كه شك كنيم آيا استعاذه در نماز - قبل از فاتحه - وجوب دارد يا نه ؟ مراجعه مىكنيم به صحيحهء حمّاد . مستشكل مىگويد : ما در ارتباط با مراجعه به صحيحهء حمّاد ، هيچ فرقى بين صحيحى و اعمّى ملاحظه نمىكنيم . هر دو براى رفع جزئيت مشكوك الجزئية و شرطيت مشكوك الشرطية به اين روايت استدلال مىكنند . بنابراين ، ثمرهاى كه شما ذكر كرديد خلاف واقعيتى است كه در فقه ملاحظه مىشود . « 2 »
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 673 - 675 ( باب 1 من أبواب أفعال الصلاة ، ح 1 ) .
( 2 ) - أجود التقريرات ، ج 1 ، ص 45 ، محاضرات في أُصول الفقه ، ج 1 ، ص 179