موضوعِ دليل ، مشكوك باشد و ندانيم آيا موضوع ، تحقق دارد يا نه ؟ تمسك به دليل جايز نخواهد بود . در باب مطلق هم همينطور است . تمسك به اطلاق « أعتق رقبة » در صورتى جايز است كه رقبه بودن احراز شده و ما شك در اعتبار قيد ايمان - زايد بر عنوان رقبة - داشته باشيم و ندانيم آيا قيد ايمان ، در حكم دخالت دارد يا نه ؟ ولى در جايى كه اصل رقبه بودن ، مورد ترديد ماست و احتمال مىدهيم اين شخص ، حرّ باشد همان گونه كه احتمال رقبه بودن او را نيز مىدهيم ، در اينجا نمىتوانيم به اصالة الاطلاق تمسك كرده و از « أعتق رقبة » استفاده كنيم . صحيحى - در ما نحن فيه - در ارتباط با ( أقيموا الصلاة ) همين حكم را دارد ، زيرا او نمىداند كه آيا بر نماز بدون سوره ، عنوان صلاة اطلاق مىشود يا نه ؟ زيرا صحيحى براى تمام اجزاء - ركن و غير ركن - در مسمّى و موضوع له مدخليت قائل است به گونهاى كه اگر يكى از اين اجزاء كنار رود - هرچند غير ركن باشد - عنوان صلاة صدق نمىكند . و همينطور شرايط قسم اول - كه داخل در محلّ بحث بود - مثل طهارت و استقبال و ستر و امثال اينها ، اگر كنار بروند عنوان صلاة ، صدق نمىكند . حتى اگر يكى از اين شرايط كنار برود . در نتيجه اگر صحيحى شك كند در اين كه آيا سوره جزئيت دارد يا نه ؟ جايز نيست به ( أقيموا الصلاة ) تمسك كند هرچند مقدّمات حكمت در مورد ( أقيموا الصلاة ) وجود داشته باشد ، ولى اعمّى - در غير اركان - مىتواند به ( أقيموا الصلاة ) تمسك كند و همانطور كه در « أعتق رقبة » - براى عدم مدخليت قيد ايمان - به اطلاق رجوع مىشد اينجا نيز - براى عدم مدخليت سوره - به ( أقيموا الصلاة ) رجوع مىكند . اين ثمره ، اهميت بسيارى دارد و مورد قبول مرحوم آخوند قرار گرفته است به خلاف ثمره قبلى كه مورد انكار ايشان قرار گرفت و حق هم با ايشان بود . « 1 »
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 42 و 43