2 - عروض عارض بر معروض ، مجازى باشد ، يعنى در حقيقت ، عرض بر خود
واسطه عارض شده است ، ولى به جهت ارتباطى كه بين واسطه و معروض وجود دارد ، عرض را مجازاً به معروض نسبت مىدهيم . مثلًا در مورد اتومبيل متحرك ، گاهى مىگوييم : اتومبيل متحرك است و گاهى مىگوييم : سرنشينهاى اتومبيل متحركند .
آنچه در حقيقت متحرك است خود اتومبيل است ولى به جهت ارتباط حالّ و محلّ ، مىتوان تحرك را مجازاً به سرنشين اتومبيل نيز نسبت داد . يعنى اين نسبت غلط نيست ولى نسبت ، به صورت مجاز است . اين قسم واسطه را « واسطه در عروض » مىنامند . بايد توجّه داشت كه واسطه در عروض ، فقط در واسطهء خارجى مباين تصوّر مىشود ، و در جايى كه واسطه ، مساوى يا اعم يا اخص يا جزء اعم يا جزء اخص باشد ، واسطه در عروض نداريم . در قسم اوّل نيز كه اصلًا واسطهاى وجود نداشت . تذكر : اگرچه در بعضى از مثالهاى فوق ، ممكن است كسى مناقشه كند ، ولى اين از باب مناقشه در مثال است و اصل مسئله به قوّت خود باقى است .
كدام يك از اقسام عرض ، ذاتى و كدام يك غريب است ؟
در اين مورد نظرياتى وجود دارد كه به بررسى آنها مىپردازيم :
1 - نظريهء مرحوم آخوند
مرحوم آخوند در تفسير عرض ذاتى فرمود : « أي بلا واسطة في العروض » . پس بهنظر ايشان ، عرض در مورد واسطه در عروض ، عرض غريب و در بقيّهء موارد ، ذاتى است .
2 - نظريهء مشهور
به نظر مشهور سه صورت از صور هشتگانه ، « عرض ذاتى » و چهار صورت آن ، « عرض غريب » و يك صورت مورد اختلاف است . صور عرض ذاتى به نظر مشهور عبارتند از :