صُوَر عرض :
براى عرض ، هشت صورت ذكر كردهاند كه از نظر مشهور ، بعضى از آنها بدون اشكال « عرض ذاتى » و بعضى بدون اشكال « عرض غريب » و بعضى از موارد هم مورد ترديد است . صورت اوّل ( عروض بدون واسطه ) : عرضى است كه در عروضش بر معروض ، به هيچ واسطهاى نياز نداشته باشد يعنى در حمل آن بر معروض ، از علت آن سؤال نمىشود ، زيرا عروض آن تقريباً بديهى است و چهبسا جزء لوازمِ ماهيتِ معروض است ، مثل : « الأربعة زوج » كه عنوان زوجيت ، خارج از ماهيت اربعه است ، چون جنس يا نوع يا فصل براى اربعه نيست بلكه عرضى است كه در عروضش نسبت به أربعه ، واسطه و علتى در كار نيست . اشكال : علت عروض زوجيت بر اربعه اين است كه اربعه ، به متساويين تقسيم مىشود ، پس در اينجا نيز علت وجود دارد . پاسخ : انقسام به متساويين همان معناى زوجيّت است ، بههمينجهت مىتوان بهجاى « زوجٌ » كلمهء « منقسمةٌ بمتساويين » را قرار داد و عروض « منقسمةٌ بمتساويين » بر « اربعه » نيازى به علت ندارد بلكه لازم ماهيت اربعه است . درعينحال ، جزء ماهيت اربعه نيست ، چون ساير اعداد زوج نيز منقسم بمتساويين مىباشند . صورت دوّم و سوّم ( عروض با واسطه داخلى اعم و مساوى ) : مراد از واسطهء داخلى ، واسطهاى است كه جزء ماهيت معروض است و با توجّه به اين كه هيچ ماهيتى بيش از دو جزء ندارد ، پس اين جزء ماهيت ، يا جنس است كه از آن به « جزء اعم » تعبير مىكنند و يا فصل است كه از آن به « جزء مساوى » تعبير مىكنند . « 1 » مثلًا در جملهء « الإنسان ماشٍ » اگر از علت عروض « ماشٍ » بر « الإنسان » سؤال شود ، گفته مىشود :