تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 69

مساهمون:

ص٦٩

بحث سوّم تعريف موضوع علم

علماى منطق ، براى موضوع علم تعريفى بيان كرده‌اند كه مورد قبول ديگران نيز واقع شده است ، اگرچه در تفسير آن اختلافاتى وجود دارد . منطقيين گفته‌اند : « موضوع كلِّ علم ما يبحث فيه عن عوارضه الذاتيّة » . « 1 » يعنى موضوع هر علمى عبارت از چيزى است كه در سرتاسر مسائل آن علم ، از عوارض ذاتى آن چيز بحث مىشود ، مثلًا اگر موضوع علم نحو ، « كلمه و كلام » باشد ، در مسألهء « الفاعل مرفوع » ، از مرفوعيت آن و در مسئله « المفعول منصوب » از منصوبيت آن بحث مىشود . در اين تعريف ، دو جهت قابل ملاحظه است : 1 - عرض ذاتى چيست ؟ 2 - آيا علمى وجود دارد كه موضوعى داشته باشد ولى در آن علم از عوارض ذاتى آن موضوع بحث نشود ؟

معناى عرض ذاتى

در تركيب « عرض ذاتى » كلمهء « ذاتى » به عنوان صفت براى « عرض » است و « ذاتى » در اينجا غير از « ذاتى » مورد بحث در منطق است . « 2 » « عرض ذاتى » مقابل « عرض غريب » است . « 3 »

هامش
( 1 ) - تهذيب المنطق ، للتفتازاني : مبحث أجزاء العلوم . و شرح الشّمسيّة ، ص 22 .
( 2 ) - در بحث كليات خمس در منطق ، « ذاتى » مقابل « عرض » است و جنس و نوع و فصل به عنوان « كلّى ذاتى » و عرض عام و عرض خاص به عنوان « كلّى عرضى » ناميده مىشوند .
( 3 ) - تقسيمات ديگرى چون عرض لازم و مفارق ، عرض لازم بيّن و غير بيّن ، بيّن بالمعنى الأخص و بالمعنى الأعم نيز براى عرض وجود دارد كه ارتباطى به بحث ما ندارد .