اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 558

ثمرهء عملى است . آن ثمره اين است كه اگر ما قائل به ثبوت حقيقت شرعيه شويم و استعمالى را در كلام شارع بيابيم و بدانيم كه آن استعمال ، متأخّر از وضع شارع - يعنى بعد از ثبوت حقيقت شرعيه - بوده است ، در اين صورت ، ما آن لفظ را بر معناى شرعى حمل مىكنيم . مثلًا اگر رسول خدا صلى الله عليه و آله فرموده باشد : « صلِّ عند رؤية الهلال » بايد لفظ « صلِّ » را بر معناى شرعى - يعنى هيئات و افعال مخصوص - حمل كنيم . ولى اگر كسى قائل به عدم ثبوت حقيقت شرعيّه بشود ، بايد اين « صلِّ » را بر معناى لغوى حمل كند زيرا قرينه‌اى بر معناى مجازى - معناى جديد - وجود ندارد . امّا اگر قائل به ثبوت حقيقت شرعيّه شديم و با استعمالى از استعمالات شارع مواجه شديم ولى تاريخ استعمال براى ما مجهول بود و نتوانستيم تأخّر استعمال از وضع شارع را احراز كنيم ، در اينجا دو نظريه وجود دارد كه مرحوم آخوند به هر دو اشاره كرده است : « 1 » نظريهء اوّل : اصل ، تأخّر استعمال از وضع است ، بنابراين ، استعمال مذكور را بر معناى شرعى حمل مىكنيم . بررسى نظريهء اوّل : ما از قائلين به اين نظريه سؤال مىكنيم : مراد شما از اصالت تأخر استعمال چيست ؟ جواب مىدهند : مراد ، همان اصالت تأخّر حادث است . معناى اين اصل اين است كه اگر حدوث يك حادث براى ما قطعى بود - مثلًا مىدانيم زيد از سفر آمده است ولى نمىدانيم پنج‌شنبه آمده يا جمعه ؟ - اصالت تأخّر حادث مىگويد : اصل اين است كه جمعه آمده باشد نه قبل از آن . سؤال مىكنيم : آيا اين اصل - كه در اينجا به‌صورت كلّى مطرح گرديد - اصلى شرعى است يا عقلائى ؟