اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 555

غير متداول بودن آن - قسمت‌هايى از قرآن بر پوست آهو يا پوست بعضى از درختان و اشياء ديگر نوشته شده بود ، ابو بكر دستور داد اين متفرّقات را روى كاغذ جمع‌آورى كردند ، لذا در روايات خود اينان گفته‌اند : « أوّل من جمع القرآن في قرطاس أبو بكر » « 1 » كلمهء « في قرطاس » در اينجا خصوصيت دارد ، معناى جمع ابو بكر فقط همين بوده و چيزى از تفسير و غيره به آن اضافه نكرده است . امّا جمعى كه به عثمان نسبت داده شده اين است كه باتوجّه به توسعهء اسلام و اختلاف لهجهء قبائل مختلف عرب ، مشاهده شد قرآن به صورت‌هاى مختلفى قرائت مىشود ، عثمان مردم را بر قرائت واحدى جمع كرد و قرآن واحدى تنظيم كرد و دستور داد ساير قرآن‌ها - كه قرائت‌هاى مختلف داشتند - سوزانده شود . از آنچه گفته شد معلوم گرديد كه نه تنها قرآنيت قرآن ، متقوّم به تواتر است بلكه اگر بخواهيم بگوييم : « فلان آيه مربوط به فلان سوره است » ، اين نيز بايد متواتر باشد . و اگر بخواهيم بگوييم : « فلان آيه در فلان جاى سوره قرار دارد » ، اين نيز متوقّف بر تواتر است . اشكال دوّم بر محقّق نائينى رحمه الله : ايشان فرمودند : « رواياتى كه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله از غير طريق ائمّه عليهم السلام به ما رسيده است ، حتى در يك مورد پيدا نكرديم كه اين الفاظ - مثل صلاة و صوم و . . . - در آن به‌كاررفته باشد و ما در معنايش ترديد داشته باشيم ، بنابراين ثمره‌اى بر بحث حقيقت شرعيه ، مترتب نيست » . ما مىگوييم : اگر شما چنين چيزى پيدا نكرديد ، دليل بر نبودن آن نيست . اين مسئله ، تتبّعى قوى و احاطه‌اى كامل نياز دارد تا انسان همهء كتابهاى روايى را ملاحظه كرده باشد ، و اين ، كار مشكلى است مخصوصاً كه در بين كتاب‌هاى اهل سنّت ، كتاب‌هاى روايى چون كنز العمّال وجود دارد كه به اندازهء كتاب وسائل الشّيعة است . علاوه بر اين ، كتاب‌هاى روايى اهل سنّت منحصر به اين كتاب نيست بلكه كتاب‌هاى