بهكاررفته در تفسير را بايد مراعات كرد . و نيز گاهى ائمّه عليهم السلام مطلبى را بيان مىكنند و سپس به كلام رسول خدا صلى الله عليه و آله استشهاد مىكنند . اين استشهاد ، بيانكنندهء مسئله است و ما از آن مىفهميم كه مثلًا معناى « صلّ عند رؤية الهلال » چيست . ولى بحث ما ، اين فروض نيست بلكه مجرّدِ روايت است . همان گونه كه گاهى زراره از امام صادق عليه السلام روايت مىكند و عين الفاظ آن حضرت را براى ما نقل مىكند در اينجا نيز امام صادق عليه السلام بهعنوان يك راوى معلوم الصدق مىفرمايد : قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله : « صلّ عند رؤية الهلال » . بدون شك در اينجا بايد روى اصطلاح زمان حضرت پيامبر صلى الله عليه و آله معنا كنيم و در اينجا ثمرهء بحث حقيقت شرعيّه معلوم مىشود . اگر حقيقت شرعيّه ثابت شود و جملهء « صلِّ عند رؤية الهلال » بعد از ثبوت حقيقت شرعيه صادر شده باشد ، بر معناى جديد حمل خواهد شد . و اگر حقيقت شرعيّه ثابت نشود يا تأخّر استعمال ، ثابت نباشد ، جمله را بر معناى حقيقى اوّل - كه همان معناى لغوى است - حمل مىكنيم . در نتيجه ، نمىتوان ثمرهء بحث حقيقت شرعيه را انكار كرد . البته بايد توجه داشت آنچه بهعنوان مثال مطرح كرديم ، اگرچه داراى مصاديق فراوانى نيست ولى اينگونه نيست كه مصداق نداشته باشد و همان مصداق اندك براى تحقّق ثمرهء حقيقت شرعيّه كفايت مىكند . ناگفته نماند كه ما در ابتداى بحث حقيقت شرعيّه ، سه نكته ذكر كرديم و با همان سه نكته اساس حقيقت شرعيه را متزلزل كرديم و اگر ثمرهء عملى بر بحث حقيقت شرعيه پيدا نمىكرديم از ادامهء بحث پيرامون آن خوددارى مىكرديم . ولى با اين بحث دريافتيم كه نمىتوان وجود ثمره بر حقيقت شرعيّه را بهطور كلّى انكار كرد ، بههمينجهت با قطعنظر از سه نكتهاى كه ذكر كرديم در اينجا قدرى پيرامون حقيقت شرعيه
بحث مىكنيم ، زيرا هم جنبهء علمى دارد و هم ثمرهء عملى برآن مترتّب است .
كلام مرحوم آخوند در ارتباط با ثمرهء بحث حقيقت شرعيّه
همان گونه كه اشاره كرديم ، مرحوم آخوند معتقد است : بحث حقيقت شرعيّه داراى