اين الفاظ در معانى جديد - به حدّى كه عنوان مجاز مشهور پيدا شود - جاى ترديد نيست . بنابراين اگر كسى حقيقت شرعيه را انكار كرد ، ملزم نيست كه « صلِّ عند رؤية الهلال » را بر معناى حقيقى اوّل حمل كند ، بلكه با توجّه به اينكه معناى جديد بهعنوان مجاز مشهور مطرح است ، و مجاز مشهور هم در رديف معناى حقيقى است ، لفظْ داراى اجمال شده و بر هيچيك از دو معنا - يعنى معناى حقيقى و معناى جديد - حمل نمىشود . « 1 »
نظريهء سوّم ( نظريهء مرحوم نائينى )
محقّق نائينى رحمه الله وجود ثمرهء عملى بر بحث حقيقت شرعيه را بهطور كلّى انكار كرده و فرموده است : در كتاب و سنّت ، حتّى به يك مورد هم برخورد نكردهايم كه اين الفاظْ استعمال شده باشند و ما در معناى آنها ، مردّد شده باشيم . مرحوم نائينى سپس مىفرمايد : اين مطلب را بهعنوان مقدّمه مىگوييم كه : مرحوم آخوند ، در ذيل بحث حقيقت شرعيه فرمود : اگر كسى حقيقت شرعيه را انكار كند ، حقيقت متشرّعه را نمىتواند انكار كند يعنى مسلمانان وقتى اين الفاظ را به كار مىبردند همين معانى جديد را - بدون قرينه - اراده مىكردند و غير مسلمانان نيز در اين امر از مسلمانان تبعيّت مىكردند . آيا وقتى مثلًا بيست سال از ظهور اسلام گذشت ، باز هم مىتوان گفت : به كار بردن لفظ صلاة در بين مسلمانان و ارادهء معناى جديد ، نياز به قرينه دارد ؟ ما الآن مشاهده
مىكنيم پس از گذشت چند سال از انقلاب اسلامى ، اصطلاحاتى كه در اين انقلاب بهوجود آمده ، بدون هيچ قرينهاى بر معناى مورد نظر دلالت مىكند . طبيعى است كه وقتى يك تحوّل و دگرگونى بهوجود آيد و افراد زيادى از آن تبعيّت كنند ، الفاظى كه در
هامش
( 1 ) - اين قول در كتاب محاضرات به عنوان « قيل » مطرح شده است . رجوع شود به محاضرات في أصول الفقه ، ج 1 ، ص 125