هلال ، دعا واجب است . « 1 »
نظريهء دوّم
بعضى گفتهاند : در صورت ثبوت حقيقت شرعيه و احراز تأخّر استعمال از وضع شارع ، بايد لفظ را بر معناى جديد حمل كرد ولى در صورت عدم ثبوت حقيقت شرعيه ، لفظ بر معناى لغوى حمل نمىشود بلكه لفظ داراى اجمال شده و نمىتوان آن را بر معناى لغوى يا معناى جديد حمل كرد . بعد گويا كسى به اين بعضْ اشكال كرده مىگويد :
در دوران امر بين معناى حقيقى و معناى مجازى ، بايد به اصالة الحقيقة مراجعه كرد ، پس چرا شما در اينجا حكم به اجمال لفظ مىكنيد ؟ با وجود اينكه امر دائر بين معناى حقيقى - يعنى معناى اوّل - و معناى مجازى - يعنى معناى جديد - است . جواب مىدهند : اگر معناى مجازى ، يك معناى مجازى معمولى و متعارف باشد ، حرف شما مورد قبول است ولى در دوران امر بين مجاز مشهور و معناى حقيقى نمىتوان به اصالة الحقيقة تمسّك كرد . توضيح : گاهى معناى مجازى ، مجاز مشهور است ، مراد از مجاز مشهور اين است كه لفظى در معنايى مجازى ، كثرت استعمال پيدا كند ، البته اين كثرت ، به اندازهاى نباشد كه به سرحدّ وضع تعيّنى برسد ، بلكه بهعنوان برزخ بين وضع تعيّنى و مجاز متعارف باشد . در اينجا ، كثرت استعمال سبب مىشود كه لفظ ، با معناى مجازى انس و ارتباط پيدا كند بهگونهاى كه وقتى اين لفظ را بدون قرينهء مجاز استعمال كنيم ، احتمالِ معناى مجازى ، در رديف احتمال معناى حقيقى قرار مىگيرد و ترجيحى براى جانب
حقيقت باقى نمىماند بلكه لفظْ مجمل مىگردد . اين بعض مىگويد : در ما نحن فيه هم مسئله به همين نحو است ، زيرا كسانى كه حقيقت شرعيه را انكار مىكنند ، نمىتوانند مجاز مشهور را انكار كنند . كثرت استعمال
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 34