اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 499

2 - قضيّه حمليّه به حمل شايع صناعى : « 1 » اگر چنين قضيّه‌اى تشكيل شود ، نتيجهء آن رساندن به حقيقت نيست بلكه نتيجهء آن اين است كه ثابت مىكند موضوع ، يكى از مصاديق ماهيت محمول و يكى از افراد حقيقى محمول است . « 2 » نكته‌اى در ارتباط با قضاياى حمليّه : در بحث‌هاى گذشته ، به‌طور مبسوط پيرامون قضاياى حمليّه بحث كرديم ولى نكته‌اى باقى مانده است كه لازم مىدانيم در اينجا مورد بحث قرار دهيم . آن نكته اين است كه : آيا تقسيم حمل به اوّلى ذاتى و شايع صناعى ، فقط در قضاياى موجبه جريان دارد يا در قضاياى سالبهء رديف اين قضاياى موجبه نيز جريان دارد ؟ يعنى همان‌طور كه در قضاياى موجبه ، گاهى اتّحاد در ماهيت را اثبات مىكرديم و گاهى اتحاد در وجود را ، در قضاياى سالبه هم گاهى اتّحاد در ماهيت را نفى مىكنيم و گاهى اتّحاد در وجود را . مثلًا بگوييم : در « الإنسان ليس ببقرٍ » ، اتّحاد در ماهيت را نفى كرده‌ايم و در « زيد ليس ببقر » اتحاد در وجود را نفى كرده‌ايم . يا اينكه خصوصيتى در ناحيهء ايجاب وجود دارد كه اقتضاء مىكند تنوّع به دو نوع را ، ولى در قضاياى سالبه ، اين خصوصيت وجود ندارد به‌همين‌جهت در آنجا تنوّع تصوّر نمىشود . خصوصيتى كه در قضاياى موجبه تحقّق دارد ، جنبهء اثباتى آنها و جنبهء تحقّق آن معناست . در قضاياى موجبه مىخواهيم بگوييم : بين موضوع و محمول ، هوهويت مطرح است ، اگر شما يك چنين عبارتى به كار ببريد و بگوييد : بين موضوع و محمول هوهويت است ، جاى اين سؤال است كه آيا هوهويتى كه بين موضوع و محمول است ، هوهويت ماهوى است يا هوهويت وجودى ؟ مثل اين كه اگر شما بگوييد : « در اين مدرسه ، انسان وجود دارد » ، جاى اين سؤال است كه آيا انسان معمّم وجود دارد يا غير معمّم ؟ چون در وجود ، تنوّع هست . ولى وقتى جانب سلب را درنظر بگيريم ، مثلًا اگر شما بگوييد : « من امروز مهمان